Mangle 2475

Mangle 2475

  1. mitrasunda
    Mangle 2475
    Transcript Header:
    Mangle 2475
    Transcript Body:
    • 1. 0SIUPP: No. 034/SK/Menpen/SIUPP/CI/1986 ANGGOTA SPS JABAR No. 50/AB/BAFD/XII/69 BANK: Bank Mandiri Cab. Bandung Alun-alun No. 130-00920.32518, Bank BNI Cab. A-A No. 24455350 ISSN: 0852-8217 ALAMAT REDAKSI/TU/IKLAN: Jl. Lodaya No. 19 Bandung 40262 Telp. 022-7303438 Fax 022- 7309720 E-MAIL: - redaksimangle@yahoo.com - facebook: Majalah Sunda Mangle PAMEDAL PT. Manglé Panglipur, PANARATAS R.H. Oeton Muchtar (Alm), Ny. RHE. Rohamina Sudarmika (Almh), Wahyu Wibisana, PUPUHU/GIRANG RUMPAKA Oedjang Daradjatoen M., PANASEHAT USAHA Teddy Kharsadi, WAKIL PUPUHU Abdullah Mustappa, RUMPAKA SENIOR Karno Kartadibrata, Ny. Hana Rohana S., RUMPAKA Elin Samsuri, Ensa Wiarna, Dian Hendrayana, Eep Nandang R, Narti. Taufik Rahayu. PANANGKES: Ensa Wiarna; SEKRETARIS RUMPAKA Rudi H. Tarmidzi, PANATA LAKSANA Ayi Sundana, SEKRETARIS : Tuti Rohimah. DOKUMENTASI Ny. Ai Suryati, JURU-POTRET Reisyan, PANATA RUPA/PRACETAK Cucu Rahmat S, Bachrudin, ILUSTRATOR Agus Mulyana, KORESPONDEN Asep GP, Hj. Cucu (Kota Bandung); Enung (Kab. Bandung); Uun Juharyanti (Tasikmalaya); Gun-Gun (Purwakarta); Aam Amirah (Karawang); Armega Sista (Pandeglang); Dali Sumarli, S.Pd. (Sumedang). IKLAN Unay Sunardi, Dedi As- marahadi PANATA HARTA Herno Hernawan, Ai Nawangsih, PANATA DUUM Dicky M. Rafiudin, Dikdik Djoko S. Ade. N été tarajé nincak hambalan. Kitu ceuk kekeca- pan karuhun mah. Jadi pamingpin gé misitina mah kitu, teu ujug-ujug jleg. Tapi, kudu lir nu ngaléngkah atawa nu naék, kudu satahapan- satahapan. Kapamingpinan kawas kitu gé, kagambar dina carita Mantri Jero, karangan R. Méméd Sastrahadiprawira. Dina eta carita, Yogaswara bisa jeneng jadi gegeden na- gara. Tapi, kituna téh teu gampang, da kudu ngaliwatan lalakon panjang. Mimitina, ngadunungan di puseur na- gara, jadi purah ngurus kuda, saterusna jadi abdi dalem nu deukeut ka dalem. Ahirna, satutas ngaliwatan rupa- rupa ujian, Yogaswara kakara diangkat jadi gegeden na- gara. Dina pakalangan pulitik mah beda. Apan, kekecapan- ana ge ‘aya jabatan pulitis’, nu beda jeung jabatan karir. Nu disebut mimiti mah, gumantung kana tinimbangan pulitik, lain kana kamampuhan. Padahal, nu ngarana jadi pamingpin, tangtu boga anak buah. Hartina, dina ming- pin téh kudu apal kana pasipatan nu dipingpinna téa. Mitra, tumali jeung kapamingpinan, di lingkungan pagawe nagri ge loba nu nu ditataharkeun jadi pamingpin. Ngan, di dinya mah, da puguh ‘jengjang’ karirna. Nu jadi pamingpin téh kudu nété tarajé nincak hambalan. Tumali jeung kapamingpinan di pagawe nagri, Manglé ngolongan pamanggih Dr. Ikke Dewi Sartika, M.Pd., Ketua Korps Pegawai Republik Indonesia (Korpri) Jawa Barat. Inyana ngarasa yakin, jalur Korpri gé bisa ngahasil- keun pamingpin pinunjul boh lokal boh nasional. *** Ngakar di Masarakat LLawangSakéténg
    • 2. LAPORAN Pasantren, Ulah Jadi Kaulinan Pulitisi .................. 8 BAHASAN Caleg Burung E. Saefullah Wiradipradja .............. 10 KOLOM Ilubiung dina Pulitik H.Usép Romli HM .......................... 11 IMPLIK - IMPLIK Séntra Industri Sapu & Sikat Dipikabutuh Masarakat .................. 48 NU MANEUH Lawang Saketeng ............................... 1 Kaca Tilu ............................................ 3 Nyusur Galur .................................... 12 Munara Cahya ................................... 14 Tanya Jawab ..................................... 16 Aweuhan ........................................... 41 Gedong Sate ...................................... 42 Rancage ............................................ 43 Mangle Rumaja ................................ 44 Katumbiri .......................................... 50 Bale Bandung .................................... 54 Tarucing Cakra .................................. 55 Lempa Lempi Lempong .................... 56 5 TAMU Dr. Ikke Dewi Sartika, M.Pd. Mukakeun Jalan Nagarawan Jalur Korpri Potret:Reisyan Datang ka imah téh méh magrib. Di- papagkeun ku Nyi Anih nu mangmuka- keun garasi. Terus mangjingjingkeun kantong kérésék eusi dahareun. Tadi asa roy hayang pais lauk uduh-cucuk; mana basa balik nyimpang heula ka “Dapur Indung” meuli. Bari ngiringkeun ka jero Nyi Anih nyarita, “Tadi aya bulé istri ka dieu milarian Ibu,” pokna.... Vivi UDAY ENTERPRISE (Wedding Organizer & Paket Catering) Alamat: Jl. Lengkong Besar Blk No. 70 (sebelah kampus UNPAS) Tlp. (022) 4217800 / 70333358 – 59 / Fax. (022) 4217800 Bandung C’est Jolie JAGAT WANGWANGAN ( KACA : 17 - 40 ) RedaksiMajalahMANGLÉnampimangrupi-rupiseratantimitraMANGLÉ,boh fiksi atanapi non fiksi. Seratanana mangga kintun ngalangkungan pos ka Jl. Lodaya No. 19 Bandung 40262 atanapi ngalangkungan email: redaksimangle@yahoo.com cc: redaksimangle@gmail.com Ngintung seratan teu kenging hilap ngangge identitas diri sareng potret. Seratan karyana tangtos kenging honor. MANGLE ogé nampi kritik sareng saran ti mitra MANGLE, kanggo kritik sareng saran tiasa ngalangkungan pos atanapi e-mail nu tos kasebat. (rédaksi manglé)
    • 3. 3Manglé 2475 KKacaTilu Situ Aksan A ya kana 400na cenah hulu cai, atawa séké, anu kungsi aya di kota Bandung téh. Matak loba kénéh ngaran tempat anu maké séké gé, meureun kana kitu. Moal samangsa-mangsa aya ngaranna lamun teu kungsi aya barangna. Ari ayeuna ka marana atuh éta mang- pirang-pirang séké téh? Ku alpukahna barudak ngora anu araktif di komunitas Jaga Séké, anu aya kénéh ayeuna téh cenah kakara kapanggih 70 séké. Caian kénéh, aya kénéh kulahna. Ridwan Kamil jangji éta séké téh bakal dipiara, bakal di- rawatan, supaya caina ulah nepi ka saat. Lamun perlu lahanna dibeuli ku nagara. Jeung keur nu ngurusna deuih. Jangji walikota kitu téh kudu dicatet ku saréréa bisi ka dituna jalir. Peupeuriheun anu ka tukang-tukang, atuh. Ceuk ujaring carita Bandung téh baheulana dano, talaga anu kacida legana. Patula-patalina jeung Gu- nung Sunda, cenah. Sanggeus caina surud, talaga anu sakitu legana téh nya jadi lahan anu ayeuna jadi padumukan urang Bandung. Ari talagana ka mana? Henteu, henteu leungit tanpa lebih ilang tanpa karana. Aya kénéh sésana, malah sok disarebut bujalna, nyaéta Situ Aksan. Nepi ka ayeuna ngaran Situ Aksan aya kénéh. Ari situna ka mana? Nepi ka awal taun 1960-an mah loba kénéh anu dina poé Ahad téh pelesir- na sok ngajugjug ka Situ Aksan, di sagigireun ka derentén téh. Jigna ka Situ Aksan biasana kana délman. Amberekut saanak bojo jeung bebekelanana sagala. Lantaran maksudna gé arék sukan-sukan. Atuh datangna ka ditu lain lantung tambuh laku lain lunta tanpa seja. Di dituna mah nu saanak-bojo téh ngadon lalayaran, paparahuan. Harita mah Situ Aksan téh caian kénéh. Jeung jero deuih matak bisa dipaké paparahuan ogé. Ari ayeuna ngan tinggal ngaranna. Jalan Situ Aksan nu jadi ciri buktina téh. Situna mah geus ka mana boa. Na ku naon situ sagedé-gedé nepi ka eu- weuh tapak-tapakna acan? Lebah dieu sarakahna urang Ban- dung téh. Teu lebar-lebareun, pada- hal éta téh situ purba. Lamun ditanyakeunana ka T. Bachtiar mah pasti bakal panjang dongéngna. Urang gé, nu ngadéngékeunana, bakal milu unggeuk-unggeukan. Lebar temenan nya, éta situ nepi ka leungitna. Nu ngarurus Bandung harita, malah boa ayeuna gé masih kénéh, teu percaya yén dongéng téh bisa di- jual. Jeung matak beunghar deuih. Paribasana ayeuna, jeung sok jadi kaagulan deuih, lamun nyarita ngeunaan lobana wisatawan anu daratang ka Bandung. Maranéhna téh ngaluarkeun ongkos nu lain sa- eutik, matak urang Bandung kabagéan ogé. Nu dijarugjugna ang- klung ujo, Tangkubanparahu. Naha ku naon henteu dibawa ka Situ Aksan? Padahal éta téh titinggal situ purba. Lain ratusan taun umurna ogé, ieu mah geus samaliun. Ari kana anu hareubeul kitu apan loba anu resep. Dibélaan jauh-jauh datang, teu panasaran ongkosna mahal gé, pada- hal sanggeus datang ka tempatna anu kasaksian téh teu kurang teu leuwih ukur tihang-tihang pasésaan bangu- nan anu geus runtuh. Tapi lantaran ayana di Yunani, di Roma, nu matak jadi kapanasaran téh lantaran dongéngna. Dongéng Yunani jaman baheula. Dongéng Romawi jaman ba- heula. Ditémbongkeun pasésaanana, bari dibarengan ku dongéngna, mani asa enya nu baheula-baheula téh tingkolébat deui di hareupeun. Teu panasaran lah datang ti jauhna bari kudu mayar mahal gé. Ari urang Bandung ayeuna teu boga jaman baheulana kitu? Na kira- kirana éta jaman baheula téh lamun katémbong kénéh pasésaanana bari kadéngé kénéh dongéngna, moal ngahudang kapanasaran kitu? Ridwan Kamil cenah kungsi mandi di hulu cai, nyaéta séké téa. Nu matak ayeuna rék ditéangan deui cenah tah séké anu geus karuang ku sagala rupa téh. Acan baheula-ba- heula teuing atuh éta mah. Tapi papadaning kitu ari katineungna mah manteng. Komo deui katineung ka Situ Aksan meureun nya. Cacak lamun anu jadi walikota Bandung ayeuna keur budakna kungsi paparahuan di Situ Aksan, teu mustahil lamun hayang nyukcruk deui ari perenahna Situ Aksan ayeuna di lebah mana. AM
    • 4. Nyandak Hikmahna Assalamu’alaikumWr.Wb. Sampurasun! Daramang Ais Pangampih Manglé? Hatur nuhun pami daramang mah, éta nu di- piharep ku urang Sunda sadayana. NyiManglé,puntenngiring nyerat ngalangkungan Manglé, perkawis pésta démokrasi nu kamari tos lekasan. Atuh hasilnaogétoskabandunganku urang sadayana. Éstu pilihan téh masalah dunya. Hartina, upama dunya saukur sandiwara, nya kitu deui, démokrasi ogé hakékatna mah mung saukur sandiwara, jieunan jelema. Ku kituna, nu meunang ulah adigung, nu teu meunang ulah leutik haté. Komo upama ditilik tina agama mah, apan nu meunang mah can tangtu jalan nu hadé, kitu deui nu éléh can tangtu gagal. Sabab nu ngaranna hirup mah, pasti robah jeung deui ukuranana lain meunang jeung éléh démokrasi. Aya patokan nu mulya atawa nu meunang cék ukuran agama mah, nyaéta nu takwa. Jalma nupangmulyanatéhlainnunu meunang ka senayan, tapi jalma nu takwa. Ari jalma nu takwa téh, sidik lain kudu ka senayan baé. Tah, simkuring mah, nité- nan seueur pisan urang lembur nu ‘gagal’. Padahal, cék irongan mah, urang lembur téh nu pangapalna kana kaayaan lemburna. Copélna, leuwih pantesnumareunangtéhurang lemburna sorangan. Tapi kumaha buktina? Mahiwal pisan. Nu meunang batur, urang lemburna mah, teu meu- nang. Naha teu meunang éta kudu jadi pasualan? Keur uku- ran dunya mah, jiga wirang. Tapi keur ukuran agama mah, teu kitu. Lantaran, disatuka- ngeun kajadian nu tumiba ka manusa, Alloh nu Maha Uninga, manusa moal apal, naon hikmah satukangeun nu geus dilakonan. Moal aya saurang ogé nu apal kana kajadian nu piéngkéeun. Upama waé, nu meunang bakal pialuseun, meureunan moal aya kajadian anggota DPR asup ka pangbérokkan. Tah, meureunan kitu nu teu meunang ogé, boa-boa ku Alloh téh ditangtayungan, sangkan ulah ka dinya, lan- taran pibahlaeun keur dirina atawa keur baturna. Kitu deui nu mareunang, lain hartina kudu asa urang panghadéna, asa urang pang- pinterna. Sabab, nu mareu- nang téh, lain ngaliwatan ujian tés nu jelas ukuranana, tapi nu mareunang téh, ukuran jalma nu milih. Upamana waé nu milihna nu barodo, atuh hasil pilihan gé moal hadé. Hartina, nu meunang ulah ngarasa pangpunjulna, lantaran boa- boa nu milihna jalma nu mé- mang nu teu apal, saha sabenerna nu pinter jeung hadé téh. Sakitu waé, ieu serat kasanggakeun ka rumpaka Manglé. Mugi tiasa kamuat sareng kaaos ku balaréa mitra Sunda dimana waé ayana. Hirup Sunda! Hurip Sunda!. Wassalam, Pa Burhan Ti Cileunyi Bandung Manglé 24754 KKoropak Majalah Manglé Nyayogikeun buku-buku Sunda terbitan PT. Kiblat Buku Utama sareng Pustaka Jaya. Tiasa digaleuh di Toko Buku Manglé Jalan Lodaya No. 19 Bandung. Telepon 022-7303438, Hp. (Tuti) 0857 21307232 1.Bentang Lapang Rp. 20.000,- 2.Dulag Nalaktak Rp. 15.000,- 3.Pileuleuyan Rp. 15.000,-
    • 5. 5Manglé 2475 TTamu J adi ketua Korpri Jawa Barat, Dr. Ikke Dewi Sartika, M.Pd., boga angen-angen. Lian ti ngaraharjakeun anggota, ogé ngaronjatkeun ajénna. “Sanés pamohalan Korpri gé tiasa medalkeun nagarawan-nagarawan nu tiasa diandelkeun,” pokna muka wangkongan. Ngobrol téh di Kantor Korpri Jawa Barat, jalan Turangga, Ban- dung, sawatara waktu ka tukang. Dina suasana satutas pilihan umum, obrolan gé di antarana tu- mali jeung kapamingpinan, nu ceuk Hj. Ikke mah, ajén-inajén paming- pin téh bakal kacida mangaruhan- ana kana kamajuan ieu bangsa. Dina mangsa ngagederna pili- han pamingpin, pagawé nagri mah, ceuk Hj. Ikke, nétral. Teu cueut ka nu hideung teu ponténg ka nu konéng. Pancén gawéna, éstu ngabdi ka nagara katut bangsa. Ku lantaran kitu, dina pilihan umum gé korpri mah teu pipilueun kana pulitik, tigin kana pancénna ngabdi ka masarakat. Pentingna Pamingpin Dina saban ganti kapamingpi- nan, saperti lima taunan, loba pihak nu ngangluh. Cenah, Dr. Ikke Dewi Sartika, M.Pd. Mukakeun Jalan Nagarawan Jalur Korpri Korpri gé bisa jadi nagarawan. Kitu ceuk Dr. Ikke Dewi Sartika, M.Pd. Ngan, kumaha carana? Tah, perkara éta nu jadi jejer obrolan Manglé, jeung Ketua Dewan Pengu- rus Korps Pegawai Republik Indonesia (Korpri) Propinsi Jawa Barat téh. *** Dr. Ikke Dewi Sartika, M.Pd., Ketua Korpri Jawa Barat
    • 6. lolobana mah, pamingpin kiwari téh ‘pulitisi’ nu leuwih kentel pulas partéyna batan kanagarawanana. Tumali jeung anggapan kitu, tangtu kudu aya jawaban anu jinek. Kumaha narékahanana, sang- kan medal pamingpin nagarawan? “Nu penting mah, masing-masing pihak kedah gaduh karep kanggo ngiring ngungkulan éta pasualan,” pokna. Mémang, cenah, nyekel pancén naon waé ogé kudu ku ahlina. Komo deui ngurus nagara jeung pa- maréntahan, kudu nu bener-bener mampuh ngalaksanakeun pancén- na. “Tah, kanggo janten nagarawan, tangtosna ogé kedah ditataharkeun ti anggalna,” ceuk ieu teureuh Ban- dung teh. Ceuk pikir Hj. Ikke, pagawé nagri gé bisa jadi pamingpin, ka dituna bisa jadi nagarawan. Pamanggihna kitu, didadasaran ku kanyataan, pagawé nagri téh loba kacida sarta SDM-na deui teu bisa dimomorékeun. Nilik kana atikan formalna, lulusan program doktor gé ngaleuya naker. “Kantun ngabina sareng masihan lolong- krang salega-legana sangkan tiasa mekarkeun kamampuhanana,” ceuk ieu doktor widang pendidikan teh. Nilik kana pancénna, pagawé nagri téh icikibung dina rupa-rupa widang, kaasup pamaréntahan. Kituna téh, sumebar di saban tingkatan. Hartina, néangan pamingpin ti golongan pagawé nagri mah moal hésé. “Piraku tina sakitu seueurna pagawé nagri taya nu kapilih janten pamingpin, kale- bet kanggo kapentingan nasional,” pokna. Geusan ngawujudkeun angen- angenna, Hj. Ikke boga léngkah. Ngimeutan kalayan gemet sakumna pagawé nagri nu aya di lingkungan- ana. Nu témbong nyongcolang di- catet, jeung ‘dicirian’. Atuh, mun teu langsung pihak Korpri Jawa Barat ngimeutan pribadi-pribadi pagawé nagri téa, bisa waé ménta data ka diklat-diklat nu biasa ngatik para pagawé nagri. Sanggeus ngumpulkeun datana, léngkah saterusna mah, ‘mekelan’ nu parunjul téa ku pangaweruh sual kapamingpinan nu leuwih jembar. Keur ngatikna, moal hésé, da bisa gawé bareng jeung rupa-rupa instansi, kaasup paguron luhur nu boga ahli dina rupa-rupa widang. Cindekna, karep ngabibitkeun nagarawan ti jalur Korpri téh kari prakna! Ngawangun jiwa kapamingpi- nan Korpri Jawa Barat, ceuk Hj. Ikke, ngadumaniskeun panga- weruh luar jeung nu nyampak dina kapamingpinan Sunda. Da, écés, pamingpin-pamingpin Sunda ba- heula gé loba nu punjul nu kagam- bar dina hasilna, mampuh ngaraharjakeun masarakat kalayan sohor wawangina nepi ka kiwari. Kamampuhan pamingpin kawas kitu, lantaran dina mingpin téh jinek ugeranana, saperti di antara- na kagambar dina babagian pancénna, aya Resi, Rama, jeung Ratu. Tilu kapamingpinan kawas kitu, téh jinek selang-surupna kalayan henteu pacorok pancén gawéna. “Kapamingpinan Sunda sapertos kitu, kedah teras-terasan diguar, diwanohkeun ka para pamingpin atawa calon pamingpin kiwari,” ceuk ieu wanoja nu lahir taun 1960 téh. Kapamingpinan Sunda, ku Hj. Ikke mah, lain ukur diwanohkeun ka Korpri Jawa Barat, tapi rék di- wanohkeun ka balaréa, dina masamoan tingkat nasional, dina Munas Korpri 2014. Ieu Sekretaris DPP Korpri Jawa Barat ngarasa gedé haté, yén sari pati kapamingpinan nu jadi banda bu- daya Tatar Sunda, payus dipiwanoh jeung baris mangpaat keur balaréa. Pamingpin nagarawan, mémang kudu ditataharkeun ti anggalna. Kituna téh, sangkan masagi, ceuk urang Sunda mah. Da, kangaranan pamingpin komo deui keur mangaruhan masarakat sakumna, butuh karakter nu kuat, boh nu tu- mali jeung pangaweruh ogé moral atawa étikana. Dina ngagambarkeun penting- na ajén-inajén pamingpin, Dr. Ikke Dewi Sartika, M.Pd., nyontokeun Lee Kwan Yew, basa jadi Perdana Menteri Singapura. Eta pamingpin téh mampuh ngayakinkeun masarakatna bisa leuwih maju. Bisa satata jeung nagara-nagara deu- ngeun nu leuwih maju. Geusan nyundut sumanget rayatna, inyana ngabagikeun kartu pos salah sahiji gambar kota di Swiss anu sakitu resikna. Tangtu wé, teu ngan ukur dibéré gambar rahayat téh, da saterusna mah aya upaya-upaya nu jinek sangkan warga éta nagara boga kasadaran kana pentingna miara lingkungan. Intina, harita éta perdana mentri téh keur nyoba- nyoba ngawangun karakter padu- muk Singapura sangkan leuwih boga kasadaran ngamajukeun bangsana. Hasilna kasaksén, najan éta nagri teu beunghar ku sumber daya alam (SDA), tapi ku lantaran karakter sumber daya manusa (SDM) pinunjul, ahirna angen- angen Perdana Menteri Lee Kwan Yew téh tinekanan, éta nagri jadi salahsahiji bangsa anu kuat, suhud baranggawé, nalingakeun lingku- ngan, disiplin, tur taat kana aturan. Bangsa nu pageuh nyekel budayana tapi teu ‘nutup’ diri tina pangaweruh luar, loba nu maju. Contona, bangsa Cina, masarakatna ngeukeuhan budaya- na kalayan tetep daék narima pangaruh luar anu hadé. Tina conto-conto bangsa deungeun nu maju ku cara napak kana budayana, bangsa urang gé bisa nyonto kaa- sup nu tumali jeung kapamingpin- ana. Nguatan karakter bangsa, ceuk Hj. Ikke, bisa ngaliwatan budaya. Malah, nya budaya nu ngakar tiba- heula bisa jadi pamiangan geusan ngudag kamajuan. “Korpri Jawa Barat kedah wanoh kana budaya milikna pribadi,” pokna. Manglé 24756 TTamu
    • 7. Maksudna, lian ti apal tur wanoh kana pangaweruh nu jolna ti luar, sawadina deuih urang Jawa Barat mah, kudu wanoh kana bu- daya bandana sorangan. Kitu deui, kapamingpinan warisan karuhun Jawa Barat, payus jadi cecekelan para pamingpin kiwari. Ti mangsa ka mangsa, urang Sunda boga pamingpin. Tapak lacak kapamingpinan baheula, loba kénéh nu bisa dipaké. “Larapna bisa adumanis jeung kapamingpi- nan nu jolna ti mana waé kaasup produk Barat,” pokna tandes naker. Budaya, ceuk Hj. Ikke lain ukur kasenian, tapi ogé tamperan gagasan nu nyangkaruk dina pipiki- ran manusa Sunda. Atuh, medalna éta pipikiran téh kaasup ogé nu tu- mali jeung paripolah. “Kalebet moral sareng étika nu janten ugeran hirup kumbuh sadidinten,” ceuk ieu Sekjen FORMI Jawa Barat teh Nguatan budaya, di antarana, bisa ngaliwitan senina. Atuh, di Korpri Jawa Barat gé, nu biasana unit kasenian téh paduan suara/vocal grup, saterusna mah dieuyeuban ku kasenian Sunda. “Apan ayana ge di Tatar Sunda, atuh payus mun dina unit kagiatan kasenian gé aya seni Sunda,” ceuk ieu Sekjen Pamanah Rasa Nusan- tara téh. Ngagedurkeun Sumanget Ngabdikeun diri ka bangsa katut nagara, ceuk Hj. Ikke mah, pilihan profesi. Tangtu, kudu dituturkeun ku tanggung jawabna. Patékadan kitu, digedurkeun ka sakumna Korpri Jawa Barat. Hartina, dina ngalaksanakeun naon baé kudu tetep boga sumanget nu ngabebela. Tah, sumanget kitu téh, teu burung némbongkeun hasil. Apan, sawatara waktu ka tukang, Korpri Jawa Barat jadi juara umum Por- nas Korpri XIII, nu lumangsung di Manado. Dina éta kagiatan Korpri Jawa Barat, meunang emas tujuh, perak opat, jeung parunggu tilu. *** (Tim Mangle) 7Manglé 2475 Napakkeun Korpri kana aturanana Upaya Korpri ngaraharjakeun anggotana Korpri Jawa Barat remen pinunjul di tingkat nasional
    • 8. P asantrén jeung urang Sunda kacida dalitna. Kitu téh, lan- taran pasantrén nyampak méh di saban tempat. Tapak lacak- na bisa kénéh kabandungan nepi ka ayeuna. Najan pasantrén di éta tempat geus ‘sirna’, ngaran tempatna mah sohor kénéh, saperti Kampung Pasantrén, Lembur Pasantrén, Babakan Pasantrén, jeung sajabana. Pasantrén hadir di tengah-te- ngah masarakat. Kacatet dina batin urang Sunda. Remen kacatur dina rupa-rupa carita, saperti dina wawacan, novel, carpon, jeung sajabana. Éta téh, salah sahiji cici- rén, Sunda jeung pasantrén dalit naker. Peran pasantrén gé natrat ti mangsa ka mangsa. Loba andilna dina rupa-rupa widang kaasup milu bajuang ngalawan penjajah. Aya conto nu karékam ku sajarah, saperti Pasantrén Sukamanah, Tasikmalaya. Apan éta lembaga atikan nu dipingpin ku KH. Zaenal Mustafa téh, taun 1944, teuneung ngalawan tentara Jepang nu samagreng pakarangna. Kaludeung kawas kitu, jadi kaagulan umat Islam di tatar Sunda jeung di mana waé ayana. Da, bukti apan, éta pasantrén téh jinek dina adeg-adeg, wani nanjeurkeun harga diri demi umat jeung rahayat. Dina kahirupan sapopoé, pasantrén jadi andelan balaréa. Rahayat sabudeureunana, anut naker ka pasantrén téh. Apan, rupa-rupa urusan, pangpangna mah, nu tumali jeung kayakinan agama, ‘kiblatna’ téh pasantrén. Pakalangan Pulitik Pasantrén lain ukur tempat santri tolab élmu, tapi deuih pangauban masarakat sabudeu- reunana. Pingpinan pasantrén, ngajangelek jadi panutan masarakat nu digugu jeung ditiru. Nilik kana kalungguhan pasantrén kawas kitu, teu anéh upama éta lembaga téh pada ‘ngamangpaat- keun’ kaasup ku pihak-pihak nu hayang boga kakawasaan ku cara ngumpulkeun sora pangrojong ti masarakat. Manglé 24758 LLaporan Prof. Dr. H. Deddy Ismatullah, SH., M.Hum., Rektor UIN SGD Bandung Pulitisi riab ka pasantren, ménta restu jeung sora umat. Ngan, upama pasantrén jadi pakalangan pulitik, nguntungkeun atawa sabalikna? *** Pasantren, Ulah Jadi Kaulinan Pulitisi
    • 9. Mémang, pasantrén téh puseurna atikan. “Hususna kanggo nyitak ulama-ulama pinunjul nu mampuh ngawangun karakter nu hadé,” ceuk Prof. Dr. H. Deddy Ismatullah, SH., M.Hum., Rektor Universitas Islam Negeri (UIN) Sunan Gunung Djati Bandung. Pangaruh pasantrén, ceuk ieu Rektor UIN lega pisan. Ku lantaran kitu, nu hayang boga pangaruh ka masarakat gé, teu arang ngamangpaatkeun pasantrén. “Teu sakedik, pasantrén nu teu mampuh ngigelan politik. Nya, upama kitu kanyataanana, bakal kacida rugina keur éta pasantrén, sabab bakal turun darajatna,” pokna. Ayana pasantrén saperti kitu, mémang teu bisa digitik rata atawa disakompétdaunkeun. Nu tetep ajeg kana adeg-adeg gé teu kurang- kurang. “Ngan, henteu saeutik pasantrén nu ‘kaséséréd’ ku poli- tik,” pokna. Nu kagugusur ku pulitik, nu ahirna jadi pakalangan pulitik mah, ceuk ieu pingpinan UIN SGD Bandung téh, moal ajeg tangtunganana. Malah, ahirna mah ukur dimangpaatkeun ku pihak- pihak nu hayang meunang untung tina deukeutna ka pasantrén. “Tah, ayeuna loba pasantrén nu jadi ‘pangulinan politik. Ngan saukur keur nyumponan kabu- tuhan dangka pondok atawa saukur pédah rék narima sumba- ngan,” ceuk ieu pingpinan Pondok Pasantrén Gunung Puyuh Suka- bumi téh. Ceuk panitén Prof. Deddy, raketna pasantrén jeung dunya pultik, bisa mahala-mahayu. Lebah dinya mah gumantung kana jeng- lengan pangurus pangpangna mah pingpinan éta pasantrén. “Leu- heung lamun éta pasantrén bisa ngigelan politik. Kumaha lamun henteu, saha nu rugi?” pokna semu nanya. Upama kanyataanana kitu, nu rugi mah umat Islam. Lantran bakal kaceluk, ieu umat téh ‘prag- matis’ atawa ukur kabita ku nu sipatna saharitaeun. Kitu ceuk ieu panitén Islam, nu dileuleutik di- gedékeun di lingkungan pasantrén Syamsul Ulum Sukabumi témbrés. Panyabaan Pulitisi Dina mangsa pilihan umum, sora rahayat téh jadi andelan. Ku lantaran kitu, pihak-pihak nu jadi panutan masarakat gé teu weléh dideukeutan. Pasantrén remen jadi panyabaan pajabat jeung pulitisi dina mangsana pileg jeung pilkada. Nya kitu deui, nu nataharkeun pingpinan nasional saperti keur mapag pilihan presidén, pasantrén gé jadi ‘agenda’ nu biasa didata- ngan! “Nu sowan ngadadak henteu salah. Da, pasantrén nu boga jati diri mah, tangtu bakal daék narima sémah najan saha waé ogé. Ulah déngdék, ulah cueut ka nu hideung ponténg ka nu konéng. Hartina, ulah ngawilah-wilah tokoh politik,” pokna semu ngingetan. Maksud Pa Rektor, pasantrén mah kudu ajég dina tatapakan. Ulah unggut kalinduan, ulah gedag kaanginan. “Upama pasantrén geus déngdék ka hiji pihak, bakal ngarugikeun umat Islam sakumna,“ pokna. Dina nyaritakeun kapaming- pinan Islam, Rektor UIN gé teu meungpeun carang. Mémang, cenah, loba inohong Islam nu jadi pamingpin. Tapi, kamampuhna téh ukur keur sabudeureunana. Misal- na waé ukur mingpin lembaga atawa organisasina. Padahal, cenah, padika dina Islam mah, wajib hukumna, munculkeun pamingpin téh. “Ieu krisis umat Islam tina balukar umat Islam ku- rang bisa ngigelan kaayaan,” pokna semu hanjakal. Ku lantaran kitu, ceuk Prof. Dr. H. Deddy Ismatullah, SH., M.Hum, pasantrén ulah jadi ‘kaulinan’ puli- tisi. Carana? balik deui kana pancénna, pasantrén kudu ajeg, geusan nyitak ulama linuhung nu bisa nyaangan umat sakumna. *** (Tim Manglé) 9Manglé 2475 Pasantrén tempat pangauban masarakat sabudeureunanaPasantrén kudu ajeg nyitak ulama-ulama pinunjul keur ngawangun karakter hadé
    • 10. Manglé 247510 D ina Pikiran Rakyat poe Senen tanggal 21 April 2014 dibejakeun aya 30 Caleg burung (caleg nu teu jadi anggota dewan, boh DPR, DPRD Propinsi atawa DPRD Kota/Kabupaten) dirawat bareng jeung Sumanto (jelema nu nu sok ngadaharan mayit, meunang ngabongkaran ti astana tea, urang Kabu- paten Purbalingga, Jawa Tengah. Dina basa Sunda, kecap “burung” bisa digunakeun dina dua harti, kahiji “burung” hartina teu jadi atawa gagal, contona “tangkal buah teh pentilna leubeut pisan, tapi loba nu burungna, hartina loba pentil buah nu gagal teu jadi buah”; kadua “burung” hartina owah atawagelo.Jelemateh“burung”suganda soknorowecosorangan,atawasura-seuri sorangan, kade ah ulah dideukeutan bisi ngarogahala. Dina Pikiran Rakyat tea oge dibeja- keun yen tempat 30 Caleg burung nu ngarandapan stress (kaganggu jiwana) dihijikeun jeung tempat Sumanto di- rawat. Mun gangguan jiwana pohara, ceuk KH. Supono, pangurus rehabilitasi, sok ngamuk, ku kituna waktu rehabili- tasina oge leuwih lila. Mun kaayaan kitu meureundisebutnakawasjelemaburung (owah atawa jelema kurang saeundan – ceuk babasan urang kampung mah). Naha bet nepi ka kitu? Sakumaha nu tos kanyahoan ku urang sarerea, sing saha nu rek nyaleg kudu tatan-tatan tina sagala rupana, lain bae elmuna nu kudu cukup, tapi oge dina widang modal teu bisa ngan saukur modal dengkul wungkul, kudu boga modal mu cukup, lantaran loba hal nu kudu dimodalan. Loba diantara Caleg, sangkan kapilih aya nu nepi ka bebeakan boh duit, imah di- jual, tanah dijual, nganjuk-ngahutang pikeun ongkos kampanyeu, nyieun baligo, nyieun selebaran, nyumbang kagiatan sosial, nyumbang pasantren, nyumbang masjid, ngayakeun panga- jian/istigosah, nyumbang panti asuhan- yatimpiatu,encanngabagikeunduitdina waktu samemeh nyoblos. Harepanana mun kapilih jadi anggota dewan, ceuk pikiranana loba kasempetan pikeun nga- ganti sakabeh pangaluaran, loba cara nu bisa diusahakeun. Eta pangaluaran teh bakal kabual deui, malah ceuk itungana- na bakal leuwih – aya untungna. Maranehna ningali kanu enggeus- enggeus, Caleg-caleg nu geus jaradi anggota, boh DPR, DPRD Propinsi, atawa DRRD Kota/Kabupaten, katingalina imahna jadi alagreng, mobil- na aralus (mewah), hirupna sarenang, malah aya oge nu pamajikanana leuwih ti hiji, artis-artis oge loba nu kabongroy ku para anggota dewan teh. Sanajan ahirna loba oge nu katohyan ku KPK, ka- paksa ngaringkuk di bui, tapi ceuk pikiranana eta mah sial we, kurang rintip migawena.CeukcohagnamahparaCaleg tehestupragmatispisan,henteuayabau- bau didasaran ku moral/agama saperti jadi anggota teh estuning amanat rayat nu kudu dilaksanakan kalawan jujur, pinuh ku rasa tanggung-jawab ka Pangeran Allah Nu Maha Kawasa katut ka sakabeh rayat, lain cara pikeun nea- ngan kauntungan pribadi atawa golo- ngan. Ku kituna, dina ngilu nyaleg teh estu pasrah bari tawakal ka Gusti, kapilih sukur teu kapilih oge sukur da sakitu beuratna tanggung-jawab dunya aherat, meureunGustinyaaheunkenehkaurang - bisi tisoledat. Lantaran harepanana kana kasena- ngan – kauntungan wungkul nu bakal kapanggih mun jadi kapilih, lain niat ibadah, niat ngabela kapentingan rayat, niat ngaronjatkeun nasib rayat, ngaleungitkeun kamiskinan jeung pangangguran, atuh puguh we nalika ahirna teu kapilih alias burung jadi anggota dewan maranehna ngarasa han- deueul pisan. Padahal maranehna geus bebeakan harta-banda, tanaga, waktu pikiran, jste, Oge manehna ngarasa kawiwirangan (era) ku tatangga, ku babaturan, mikiran harta-banda geus beak, hutang ngahunyud - geus ka- sawangbakalrabulnunaragih,ditambah kaimanan hengker, sakabeh usahana teu dibarengan ku kaihlasan (da niatna ge lain rek ibadah), atuh pantes pisan mun rek ngagerebeg oge, jiwana kaganggu (stress), kaganggu kasaimbangan jiwana, nepi ka aya oge nu “burung” (gagal) jadi anggota dewan teh, aya nu bener-bener jadi jelema “burung” (owah). Mun teu kitu, loba nu kalakuanana jadi araneh, jalan nu tadina dibikeun keur kapenti- ngan warga – ngadadak ditutup deui – teumeunangdipake,sumbangannugeus dibikeun dicokot deui (siga nu di Banjar), jste. Nu 30 Caleg burung jeung tim sukses na tea bareng jeung Sumanto ngilu prog- ram rehabilitasi mental, sosial, dan narkoba, nu pusatna di Desa Bungkarel, Kecamatan Karanganyar, Purbalingga. Sumanto jeung 30 Caleg burung tea sok sanajan di ubaran ku tim nu sarua, tapi pikeun para Caleg burung jeung tim suksesna tempatna dipisahkeun ti nu keur ngarandapan panyakit masyarakat (sosial, narkoba). Di tempat nu anyar ieu geus aya 300 urang nu ngarandapan stress nu keur direhabilitasi lantaran pepegatan cinta, kalungguhan (jabatan) teu naek-naek, usahana bangkrut, jeung cita-citanateukatedunan.ParaCalegbu- rung jeung tim sukses rek ditempatkeun di Wisma Singgah, Kacamatan Karang- reja, Purbalingga. Ceuk KH. Supono, pangurus Wisma, mun gangguan jiwana henteu beurat bisa diubaran antara 3-5 poe, tapi mun depresi beurat leuwih lila, lantaran sok mindeng ngamuk. Jadi teu mustahil asalna “Caleg bu- rung”, mun stress/depresi kacida beurat- na mah bisa jadi “jelema burung” alias owah alias kurang saeundan tea. Naudzubillahi min dzalik. Bandung, 22 April 2014 E. Saefullah Wiradipradja Gurubesar Hukum Internasional Unpad/Ketua Pusat Studi Sunda CalegBurung KuE.SaefullahWiradipradja BBahasan
    • 11. R esep kana pulitik téh, sakadar keur nam- bahan kaweruh. Lain keur ancrub kana widang pulitik praktis. Jadi anggota législatif atawa aktivis partéy, upamana. Ngan ari jadi “tukang ngaramékeun” mah, kungsi. Dina pemilu taun 1971, ngadukung partéy Nah- dlatul Ulama (NU) nu harita jadi kontéstan bareng jeung salapan kontéstan séjén : PNI, Par- musi, PSII, Perti, Parkindo, Partai Katolik, IPKI, Murba (kabehanana kungsi makalangan dina pemilu taum 1955). Tambah wé “jagoan anyar”, Sekber Golkar. Ngadukung partéy NU, lantaran hirup di lingkungan NU, tur keur sakola di SPGN Garut (1964-1967) kungsi ilubiung dina organasisai “Nahdliyin”, kayaning IPNU jeung GP Ansor. Turug-turug, aya sawatara “senior” di NU, milu nyaleg. Di antarana Drs.Hafidz Usman (ayeuna Ketua MUI Jawa Barat). Milu maturan anjeunna kampanye ka suklak-sikluk pilembu- ran. Ka Bungbulang (pakidulan Garut), Cibugel (Kab.Sumedang), jsb. Alhamdulillah, Pa Hafidz kapilih jadi anggota DPRD Jabar 1971-1977 ti fraksi NU. Lantaran kuring harita PNS Guru SD, atuh jadi masalah pisan ngadukung partéy NU téh. Sabab sakur PNS harita diwajibkeun ngadukung Sekber Golkar. Dalah rayat biasa gé dikeprak kudu milih ”Caringin”. Nu mantangul, réa anu ditampiling ku babinsa, hansip, atawa kepala désa. Kungsi aya aparat kacamatan, ngancam rék mecat. Cenah, naha PNS nu digajih ku pa- maréntah, ari nu didukung partey politik, lain Sekber Golkar. Dijawab kieu wéh : “Sok pecat ayeuna kénéh. Kadieukeun SK pamecatanana. Tong isuk tong pagéto. Ayeuna!” Ngélémés dikitukeun téh. Malum aparat kelas bucrit, lauk buruk milu mijah. Di dituna mah hayang kapeunteun ku “atasan”. Pemilu 1977, diiluan ku tilu kontestan. Nyaéta Partai Persatuan Pembangunan (PPP), nu mangrupa gabungan (fusi) ti partéy NU, Parmusi, PSII, Perti. Tambah Partai Demokrasi Indonesia (PDI) gabungan PNI, Parkindo, Par- tai Katolik, IPKI,Murba. Jeung Sekber Golkar nu embung disebut parpol, sok sanajan ngalakonan prakték pulitik. Milu pemilu, nempatkeun wakil di lembaga législatif, jsb. Nepi ka ayeuna taya katerangan naon sababna harita (1971-1997), Golkar disebut lain parpol. Para ahli politik gé tara aya nu (wani) ngajelaskeun. Kakarék sanggeus reformasi (1998), Golkar robah jadi Partai Golkar. Dina pemilu 1977 téh, ngadukung PPP, lain pedah NU jadi bagian PPP. Tapi aya alesan sejen. Nyaéta ngalawan ”kampanye” aparat pamarentah ti puseur nepi ka daérah nu ngudukeun rayat milih Golkar. Bari ngalarang milih partéy. Cek pamikir, ongkoh kontéstan aya tilu, tapi nu dipilih kudu ngan hiji. Bisi enya kajadian partéy euweuh nu milih, nya ngadukung PPP. Terang-terangan deui baé, kawas pemilu 1971. Sarua deuih mindeng meu- nang ancaman. Tapi réréana mah tukangeun jeung ukur gos wungkul. Ngahaja-haja aduhareupan mah teu wanieun Ukur tingpélétét maling-maling deuleu. Némbongkeun kacuan ka PNS Guru SD nu mamaké kaos “Ka’bah” (lambang PPP). Henteu “Caringin”. Alhamdulillah, ari diluluguan mah, teu bu- rung réa nu milih partey teh Hususna PPP. Malah di lembur, “Ka’bah” unggul. Ngéléhkeun “Caringin”. Puguh wé Kadés murang-maring da cenah ditegor ku Camat, Camat ditegor ku Bu- pati, babinsa ditegor ku Koramil, jst. Duka enya duka bustam. Padahal ari ulah mah milih par- pol, geus wé pemilu téh sina diiluan ku Golkar wungkul. Ambeh meunang kabéh Pamanggih kitu dihaminan ku Kadés, bari culang-cileung. Sieun aya nu ngabéjakeun ka camat, kawasna. Milu ngarojong PPP saban pemilu, lumang- sung nepi ka pemilu taun 1997. Tina PNS, kaluar, sanggeus dipindahkeun jadi Kepala Seksi di Dinas P dan K prov.Jabar, taun 1983, tanpa pensiun. Terus digawé di mass média (Pikiran Rakyat). Puguh wé unggal usum pemilu, sok pada “ngabaeudan”. Pédah sakur anggota Per- satuan Wartawan Indonesia (PWI) kudu ngadukung Golkar. Atuh ti lingkungan “PR” aya unsur pingpinan nu meunang jatah jadi anggota législatif ti Golkar. Tapi teu dianggap. Papaharé wé. Da taya aturanana dipecat pédah ngadukung parpol. Komo di pausahaan pérs nu sakuduna indepen- den. Alhamdulillah, salamet nepi ka pangsiun taun 2004, teu kungsi meunang surat peringatan surat peringatan acan tina urusan pilihan poitik. Taun 1998, reformasi. UU nu ngatur kon- téstan pemilu “dua parpol dan satu Golkar” di- cabut. Burudul téh parpol anyar lahir. Teu béda ti supa usum hujan. NU ogé ngalahirkeun Partai Kebangkitan Bangsa (PKB). Dipingpin langsung ku KH Abdurahman Wahid (Gus Dur) nu harita jadi Ketua Umum PBNU. Réa babaturan ngajak ka PKB. Nya miluan. Malah jadi salah saurang pangurus di Déwan Pimpinan Wilayah (DPW) PKB Jawa Barat. Tur kacatet jadi salah saurang calég PKB keur DPRD Prov.Jabar ti Kab.Garut. Tapi da teu jeung haté. Jadi calég teh tara kampanye, tara ngawur-ngawur “money politic”. Sahayuna wé. Nu matak, basa bérés Pemilu 1997, PKB meunang 5 korsi DPRD Prov.Jabar, aya sésa sora dua korsieun deui, dibikeun ka batur. Padahal sésa sora panggedéna ti Garut. Saminggu tas pemilu, pamitan ka pangu- rus PKB Jabar, moal ilubiung deui dina struktur kapangurusan. Teu luyu jeung haté.Lain habitat nu merenah. Tapi ari kana politik mah angger resep.Angger nuturkeun kamekaranana. Malah rarasaan, leuwih segut diajar jeung leuwih nyaho batan politikus nu dariuk di législatif. Mungkin pangaruh keur mangsa rumaja. Keur sakola di SPGN Garut, sok pirajeunan milu kana “kursus politik” nu harita hirup tur ramé. Kursus politik Islam, lumangsung di bumi KH Prof.DR.Anwar Musadad, Jl.Ciledug. Diiluan ku para kekentong NU, ulama pasantrén, jsb. Nu marilu di dinya, engkéna réa nu jaradi “poli- tikus” di législatif. Saperti Pa Omo Suntama, BA (guru SPGN Garut) nu jadi anggota DPRD Garut ti NU/PPP (1971-1987), Maksum Jailadri (anggota DPRD Garut/DPRD Jabar/DPR RI ti PPP), Enas Mabarti (anggota DPRD Garut ti PPP), jrrd. Kursus politik nasionalis, di bumina Pa Burhan Mustapa, Jl.Bank 14. Nu marilu di dinya, réréana kader nasionalis (PNI) jeung sosialis (PSI). Salah saurang putra Pa Burhan, Awan Karmawan Burhan, ti taun 1971 jadi anggota DPR RI ti Golkar. Malah terus sababaraha periode bari ngarangkep jadi pangu- rus DPP Golkar. Atuh Pa Sopandi Wiradinata (guru SPGN Garut), jadi anggota DPR RI ti Golkar th.1971-1977. Kitu deui, Jajang Kurniadi, guru SMPN Garut, kungsi jadi anggota DPRD Jabar ti PDI Perjuangan(1999-2004). Mungkin masih kénéh aya tempat kursus politik sejenna di Garut. Ngan teu kungsi kailuan. Upamana baé kursus kader komunis, nu ceuk béja sok diayakeun di gedong bioskop “Chung Hua Chung Hui” (Sumbersari) ku lingkungan Baperki (katurunan Cina). Kurus politik di Garut, mémang boga sa- jarah nu kawilang heubeul .Geus jadi tradisi wedel. Taun 1920-an, Syarikat Islam (SI), min- deng ngayakeun “pahadréng” (verhadring). Samodél seminar atawa diskusi. Sajaba ti di- hadiran ku para simpatisan SI sa-Garut, sok di- hadiran ku para kekentong SI puseur. HOS Tjokroaminoto, Abikusno Tjokrosuyoso, jsb., kabéjakeun sering “turba” kana “pahadréng” di Garut, nu sok diayakeun di Tanggulun (Kac.Kadungora), atawa Dayeuhhandap (Garut Kota). Harita di Garut geus aya kekentong SI ka- mashur, nyaéta KH Jusuf Tauziri Wanaraja, jeung KH Mustopa Kamil (Garut Kota). Taun 1930an, di Kp. Seungkeu, Kac. Banyuresmi, sok aya kursus politik kaum sosialis. Diguguluan ku Wira jeung adina, Sastra. Katelah “Wira Seungkeu”, kabéjakeun jadi “guru spiritual” Sutan Syahrir, Perdana Mentri RI munggaran, jeung Ketua Umum Partai Sosialis Indonesia (PSI). Sastra kungsi jadi anggota konstituante (MPR) fraksi PSI, hasil pemilu 1955. Kitu katerangan Rosihan Anwar dina buku “Mengenang Syahrir” (1982). Ceuk sawatara sumber lisan dina usum kampanye pemilu 1955, Sutan Syahrir, dibarengan ku Achdiat Karta- mihardja (pangarang novel “Athéis”) mindeng mondok moék di Seungkeu. Ayeuna mah, kawasna, geus euweuh nu disebut tempat “kursus politik” di Garut téh. Sabab pikeun jadi anggota legislatif kiwari, teu perlu kursus politik atawa kaweruh politik. Nya- leg jaman ayeuna mah,cenah, cukup ku paréa- réa duit. Nu hatam politik gé éléh.*** KKolom IlubiungdinaPulitik KuH.UsépRomliHM 11Manglé 2475
    • 12. Manglé 247512 NNyusur Galur M inggu pengker pedaran parantos dugi ka nyarioskeun Purbasari ti Guru Minda ka- gungan putra dua nyaéta Parbu Lingga- hiyang jeung Prabu Darmarehe. Turunan ka genep Prabu Damarehe nyaéta Prabu Darmasuci. Prabu Damasuci kagungan dua putra nyaéta Bagawan Garasiang jeung Prabu Darmasuci II Bagawan Garasiang nu jadi patapan kagungan hiji putri nyaéta Ratu Mayangkarana nu ditikah ku Guru Gantangan putra Prabu Siliwangi. Mayangkarana ti Guru Gantangan kagungan putra Raden Ragamantri nu sohor ditelah Prabu Pucuk Umum. Sajeroning kitu Darmasuci II nu gelarna Sunan Talagamanggung ngasta kaprabon di karaton nu henteu jauh ti Sangiang. Nurutkeun sumber séjén nyaéta tina Babad Pan- jalu disebutkeun yén Ratu Galuh Prabu Sanghiyang Ciptapermana Dewa kagungan putra tilu nyaéta Sanghiyang Ratu Permana Dewi, Sanghiyang Pong- gang Sang Rumahiyang jeung Sanghiyang Bleg Tambleg Raja Kuningan. Saterusna dicaritakeun yén Sanghiyang Ponggang Sang Rumahiyang nu mashur jenenganana Sang Ranggamantri jeneng Raja di Talaga, sabada wapat dipendem di Gunung Bitung Desa Wangkelang Kacamatan Cikijing Kabupaten majalengka kiwari. Kumaha Ceuk Babad Talaga? Sabada Prabu Darmasuci henteu maréntah deui, kuduna mah tahta dipasrahkeun ka putra cikal nyaéta bagawan Garasiang. Tapi Sang Bagawan tetep milih jadi patapa baé jeneng Resi, tatapana sabudeureun bukit Garasiang teu jauh ti Sangiang, maksudna sangkan élmu kaagamaanana beuki jero, beuki beunghar ku elmu panemu. Kulantaran kitu, waktu Prabu Darmasuci wapat, tahta karajaan dipasrahkeun ka putra kadua nu mashur Prabu Ta- laga Manggung, gelarna Prabu Darmasuci II. Dina mangsa kakawasaanana, Karajaan Talaga ngahontal puncak kajayaan, sabab geus mampuh ngawujudkeun karajaan anu aman tengtrem, ma’mur , kerta ra- harja. Kapunjul Prabu Talagamanggung digambar- keun Raja sakti mandraguna, henteu terak ku pakarang naon baé oge “ Nalika dibabarkeun ogé geus nyandak pusaka karuhun nyaéta cis. Pati sang Raja aya dina éta pusaka, parabot naon baé oge moal teurak kana salirana iwal ti cis. Jadi ngan ku pusaka éta Sang Raja bisa ditalukeun (Samsudin 1975;2). Dicaritakeun saterusna, Prabu Talagamaggung kagungan dua putra nyaéta Raden Panglurah jeung Ratu Simbar Kancana. Raden Panglurah milih jadi patapan di Gunung Bitung, manahna henteu katajieun ku tahta karajaan jeung maréntah jadi raja. Sabada Sang Pangeran angkat ka patapan di Gu- nung Bitung, ka Talaga aya nu datang, ti Tatar Sabrang nonoman raspati, dedeg sampe rupa hadé jeung luhur elmuna. Eta nonon dikenalna Sakyawirya ti Palembang, Dikenalna ogé Palembang Gunung. Saterusna ngabdikeun dirina ka karaton. Sang Raja katajieun Sunan Talagamanggung Ditelasan Ku Palembang Gunung
    • 13. 13Manglé 2475 pisan ku Palembang Gunung anu sopan turta nyaho kana tata titi duduga peryoga Hade budi basana, atuh Kangjeng Raja beuki katajieun ku nonoman Palembang nu hadé rupa turta beunghar ku élmu panemu téh. Tepi ka ahirna Palembang Gunung ditikahkeun ka Sang Ratu Sim- bar Kancana bentang Talaga. Saterusna Palembang Gunung dijungjung lunggguh jadi Patih Karajaan anu kalungguhanna di Walangsuji. Beuki bisa Palembang Gunung mintonkeun tingkah lakuna anu hadé payuneun Sunan Talagamanggung tepi ka ahirna diangkat jadi Patih Utama karajaan. Ahirna jadi Wakil Sunan Talagamanggung anu ngemban tugas dina sawatara hal anu Sunan ku anjeun henteu tiasa rawuh (Sam- sudin 1975: 2). Ari samistina mah Sang Palembang Gunung tambah-tambah marekna ka Sang Raja, sujud sukur kana nugraha ti anjeunna. Tapi kanyataanana malah sabalikna. Sunan Ditelasan Palembang Gunung tétéla boga ambisi anu ngagedur-gedur geusan jeneng Raja di Talaga, tangtu baé ngagunakeun sagala rupa cara ngarah gancang ngahontal ambisi pribadina. Tapi kumaha carana ngarebut tahta ti Raja Talagamanggung anu kongas sakti mandraguna turta henteu teurak ku pakarang naon baé iwalti ku pusaka gagamanana. Teu éléh géléng Sang Palembang, nya terus metakeun akal tarékah tepi ka anu pangtelengesna. Palembang Gunung ngadeukeutan hiji mantri ngaran Citrasinga anu paham kana permati rajana. Ceuk Citrasinga, Sang Raja moal bisa ditelasan maké senjata naon baé ogé, sabab kagungan senjata pusaka tibarang lahir. Palembang anu sakti moal mapakan kasaktén Sang Prabu. Patina Sang Prabu ngan ku pusaka gagamanana anu diandak ti keur dikandung kénéh ku ibuna nyaéta cis. Citrasinga dijangjian arék diangkat jadi pajabat luhur lamun manéhna geus bisa nelasan Sang Raja. Citrasinga kaolo jeung kapangaruhan ku Palembang Gunung. Tapi ceuk Citrasinga deui, anu bisa nyokot ti tempatna jeung ngagunakeun éta pusaka ngan panakawan kadeuheus Sang Raja, nyaéta Centang- barang, panakawan karajaan kapercantenan Sang Prabu. Éta panakawan ahirna kapangaruhan ku Palembang Gunung tepi ka jangji arék mantuan carogé Ratu Simbar Kancana ngalaksanakeun niat jahatna. Centangbarang héroy ku pangbibita dunungan- ana anu arék méré kalungguhan luhur lamun ren- cana nelasan Raja tinekanan. Centangbarang yakin rencanana bakal kalaksanakeun. Tumbak Cis geus kakawasa ku Centangbarang, Dina waktuna tumbak gancang dilelempeng kana salira Sang Raja, disangkana moal nyalahan, tapi kersaning Gusti séjén deui, congo tumbak cis ngan mampuh ngaraheutan bitis Sunan Talagamanggung. Sanajan jelas panakawanna geus ngahianat tapi Sunan nyarék prajurit ngudag Centangbarang, Gusti anu kawasa nu bakal ngahukumna, isuk jaganing géto Centagbarang bakal cilaka ku polahna sorangan. Sang Raja lebet ka kamar panumpen tempat mujasmédi ka Gustina tepi ka Sunan Talagamang- gung ngahiyang . Karaton jeung pangeusina katut palataran kara- ton ogé dadak sakala robah jadi situ atawa talaga anu kacida legana turta caina ngagenclang hérang. Tepi ka kiwari éta situ mashur ditelah Situ Sanghiyang (Samsudin 1975 2-3). Wawancara jeung R. Mumu Mahmudin 14 April 2012). Simbar Kancana males Pati Kajadian musibah gancang diunjukeun ka Palembang Gunung di Walangsuji. Sang Ratu Simbarkancana nangis kanyenyerian dikantun wapat ku rama dina kaayaan saperti kitu. Palembang Gu- nung katut ponggawa mantri ti Walangsuji gan- cang muru karaton keur ngabuktikeun laporan para prajurit anu nyebutkeun Sang raja, karaton katut pangeusina salin jinis jadi talaga ngemplang. Ratu Simbarkancana barang ngadangu laporan ti Palembang Gunung yén ramana katut karaton sapangeusina salin jinis jadi talaga tambah-tambah kapapanjangan sedihna, ratu nangis taya eureunna. Ku Pamanna, Bagawan Garasiang digelendut diwurukan yén éta kabéh mangrupa cocoba pikeun salirana ku anjeun, ratu rada kabeberah (Sam- sudin 1975 :3). Sabada Sunan Talagamanggung taya di kieuna. Palembang Gunung langsung jadi Raja ngagentos mertuana. Pusat pamaréntahan dipindahkeun ka Walangsuji sabab karaton anu geus jadi talaga hamo bisa dipulangkeun deui ka asal. Nagara sabada diparéntah ku Palembang Gu- nung nyirorot pamor ilang dangiang, kaayaan na- gara jadi mundur balukar tingkah laku Palembang Gunung anu resep pésta-pésta ngamonyah-monyah waragad, henteu maliré kana pancen maréntah anu bener. Estuning nuturkeun karepna sorangan baé anu henteu hadé. Palembang Gunung henteu lila maréntah Talaga tepi ka éta karajaan bisa disalametkeun. Lakuning lampahna anu hianat ka Raja kabongkar mantén. **Saperti nu diugkabkeun ku Nina H. Lubis (E.d), Etty Saringendyanti, Undang Ahmad Darsa, Miftahul Falah dina Buku “Sajarah Karajaan Ta- laga** HRS/Hanca
    • 14. Manglé 247514 MMunara Cahaya U khuwah Islamiyah penting kacida. Dawuhan Kangjeng Rosul Muhammad SAW, “Al mukminu lil mukmini kal bun- yan yasyuddu ba’dhuhu ba’dha. Nu hartosna; Hiji jalma mu’min jeung mu’min séjénna saperti hiji wangu- nan, nu hiji jeung nu séjénna, silih nguatan (HR. Bukhari Muslim]. Syaikh Hasan Al Banna r.a. ngajelaskeun, hak muslim jeung muslim séjénna mangrupa Salama- tus Shadr. Nyaéta, geusan nyalametkeun haté tina goreng sangka ka papada muslim lianna. Katerangan di luhur, ébréh tur jinek. Ukhuwah, silihajénan jeung papada muslim téh wajib hukumna. Lantaran, hifdul ummah, mangrupa dasar hirup nu silih lengkepan, silih tulungan, silih ajénan geusan nyalametkeun manusa di dunya manan pibekeleun ahérat. Kitu kamulyaan Islam dina ngatur umat. Malah pentingna ukhuwah téh, numut- keun salasahiji katerangan asup kana maqashid syari’ah. Lian ti hif- duddin, hifdunnas, hifdu nafs, hifdu aql, hifdul mal, ogé ditamba- han deui ku hifdul ummah. Hartos- na, ukhuwah sami jadi poko-poko dina dasar agama. Nu jadi patarosan ayeuna? Kumaha carana nanjeurkeun ukhuwah? Jawabanana seueur pisan. Ngan, nu jadi garis badagna mah, nyaéta ku iman jeung ku takwa. Iman, babarengan ngancik- keun kayakinan diri ku pamadegan nu bener. Sedengken takwa, babarengan ku jalan milampah polah nu nincak dina bebeneran. Hartosna, teu kasebut nanjeurkeun ukhuwah Islamiyah, upama kayakinan teu sapamadegan. Kitu deui teu kasebut nanjeurkeun ukhuwah Islamiyah, upama polah- na jauh tina bebeneran. Sabab ébréh deuih, dina dawuhan Alloh, ukhuwah téh salawasna kudu disimbeuhan ku ‘watawa shaobil hak watawa shaobilsobri’. Kumaha upama aya urusan ikhtilaf (béda pamadegan) lantaran masing-masing boga dasarna? Palebah dieu mah, para ulama séjénna, negeskeun, sahenteuna aya tilu perkara penting nu ka ditu- na kudu jadi nguatan ukhuwah umat. Kahiji, tanawwu' al-ibadah. Konsep ieu téh, papada maphum dina palebah 'keragaman' dina ngalakukeun praktek ibadah. Pacékcokan antargolongan atanapi antarorganisasi kaagamaan ngeunaan ikhtilaf, saleresna teu janten masalah. Di dieu kudu aya rasa ukhuwah dina palebah béda pamadegan. Sabab, dina urusan ikhtilaf téh lain pacékcokan nu jadi udagan, tapi rohmat nu jadi mangpaat. Hartosna, teu aya nu ngarasa pangbenerna. Kadua, al-mukhti'u fi al-ijtihad lahu ajr. Nu salah ogé dina ijtihad bakal meunang ganjaran. Nu nangtukeun salah jeung benerna, mung Alloh SWT. Katilu, konsep la hukma lillah qabla ijtihad al-muj- tahid (Alloh moal netepkeun huku- man sateuacan ayana ijtihad kana éta masalah). Ieu hartosna hasil ijtihad téh mangrupa hukum Alloh masing-masing para mujtahid, sanajan hasilna tiasa béda-béda. Ku tilu perkara éta, biasa dina kaayaan nu béda, atanapi biasa ngahormat ikhtilaf, dianjurkeun pisan dina agama Islam. Ku margi kitu, ukhuwah ummat penting kacida. Margi penting, atuh dilampahkeunana ogé lain di- hiji tempat, tapi dina saban tem- pat. Di kulawarga, di lingkungan, di organsiasi malah kaasup di partéy. Dawuhan Alloh Swt.: Hartosna: Saestuna taya lian mu’minin teh sadulur, ku kituna rapihkeun antara dua dulur maranéh, jeung masing tarakwa ka Alloh, supaya maranéh dipaparin rahmat. (Surat Al-Hujurot : 10). Islam téh mulya tur linuhung. Lantaran kitu, kamulyaan Islam lain saukur mampuh ngalaksana- keun ibadah-ibadah syari’ah tapi ogé ngalaksanakeun ibadah sosial, atanapi nanjeurkeun ukhuwah, hif- dul ummah. Hiji hadis Nabi SAW nétélakeun, "Takhallaqu bi akhlaqillah," anu pihartoseunana, "Pelakkeun ahlak Alloh dina diri anjeun". Dina tapsiran panyajak kahot Jalaluddin Rumi téa mah, "Moal aya talajak anu leuwih sieup kajaba talajak anu dituladankeun ku Mantena". Manusa pinunjul jiga Nanjeurkeun Ukhuwah Islamiyah Ku RH. Tarmidzi
    • 15. 15Manglé 2475 kieu anu mangrupa puncakna ciptaan Alloh, malah moal nutup kamungkinan ajén manusa ngaleuwihan malaikat. Nanceb- keun ahlak téh rupa-rupa, di antarana milampah kahadéan dina ngajaga ukhuwah. Nancebkeun sikep husnudzon (alus sangka) keur nanjeurkeun ukhuwah, ogé ngajauhan tina sikep takabur, som- bong, atawa mawa karep sorangan nu matak ngaruksak ukhuwah umat. Nyontoan jeung Nyarék Manusa salaku hamba Alloh, dina prak-prakanana kedah milampah salah sahiji prinsip syari'ah nu disebut amar ma'ruf nahi mungkar (nanjeurkeun bebeneran, nyegah kamungkaran). Imam Ghozali dina kitabna Ihya 'Ulumuddin, nétélakeun yén prin- sip amar ma'ruf nahyi mungkar bisa disebut 'top sentral ajaran Islam' atanapi 'al-Quth al-A'dzam Liddin'. Nepikeun bebeneran, nyegah kamungkaran, ditegeskeun deui ku Saefuddin AF. Isma'il, kiwari geus leungit tina kaayaan budaya urang, sahingga 'amar ma'ruf nahyi mungkar' mung sakadar panggero wungkul, teu ieuh dibarengan ku prak-prakanana. Aya panggeuing kana prinsip 'al-Quth al-A'dzam Liddin'. Alloh Swt. mépélingan ka urang sadaya dina surat Al-Maidah ayat 79: Nu hartosna kieu : "Maranéhna saurang jeung saurang lianna hen- teu ieuh silih nyegah kamungkaran nu geus dipigawé. Saéstuna goréng pisan naon-naon nu geus dipigawé ku maranéh téh." Pépéling Alloh di luhur kudu jadi panggeuing pikeun urang sa- daya. Watek Islam nu ngajadikeun amar ma'ruf nahi mungkar salaku budaya jeung mental pikeun umatna kudu terus digedurkeun. Tong malah sabalikna: jadi amar munkar nahi ma'ruf. Naudzubil- lahimin zaliik. Balukarna, lain nanjeurkeun ukhuwah tapi ngaruk- sak ukhuwah. Kumaha upama kiwari hésé nyarék hésé nitah kana bebeneran? Jawabanana ogé loba. Ngan tina lobana éta jawaban, nu katémbong, lantaran urang sorangan teu bisa jadi conto. Conto dina naon? Nyaéta conto dina milampah ka- hadéan. Nyarék ku pidato lain teu hadé, tapi nyarék ku conto leuwih beurat, leuwih mulya ogé leuwih luhung. Kangjeng Rosul, dina nanjeurkeun amar ma’ruf nahyi mungkar, tétéla méméh nyaram, méméh maréntah bener, apan Kangjeng Rosul nyalira nu nyontoan. Ieu sabenerna jawaban pamungkas nu kiwari di- jauhan ku umat sorangan. Urang sok babari nyarék ka batur, dalah nyarék ka dirina ogé apan teu mampuh. Palebah dieu, Rosulullah SAW salawasna mépélingan umatna sangkan mulyakeun Islam ku rohmatal lil’alamin, ku conto nu hadé, nu conto nu matak pikabita- eun. Ulah sabalikna, cicing dimana nempo kamungkaran, sok komo bari urang cicing dina ka- mungkaran. Malik bin Nabi, filosuf Al-Jazair ngajéntrékeun deui salah sawios hadis : "Saha jalma ti antara maranéh nu nempo kamungkaran, prak maranéh geura ngarobah ku leungeun maranéh, lamun teu sanggup, pék ku omongan, lamun teu sanggup, pék ku haté, jeung éta téh salemah-lemahna iman." (HR. Muslim, Ashab Sunan, Ahmad). Ku kituna, mudah-mudahan urang salamina dipaparin kakiatan kanggo nanjeurkeun ukhuwah Islamiyah, kalawan disimbeuhan ku kakiatan iman sareng takwa ka Gusti nu Maha Suci. Amin*** Internet
    • 16. Manglé 247516 TTanyaJawab Patarosan: Assalamu’alaikum Wr. Wb. Tu- maros, Kumaha upami dina prak- prakan solat Dhuha, namung aosan ayat Alquran saatos maos surat al- Fatihah, teu nganggo surat Adh- Dhuha? Sim kuring nyuhunkeun pedaranana. Hatur nuhun. Wassalamu’alaikum Wr. Wb. Ahmad Gufron Cinunuk - Cileunyi - Bandung Waleran: Hatur nuhun kana perhatosanana. Saéstuna, saupama urang niténan kana ajaran Islam, kacida pisan lengkap tur sampurnana, nyaéta ngawengku kana sagala widang kahirupan manusa, ti mimiti widang kahirupan anu alit dugi ka anu ageung. Ti ngawitan urang badé kulem, dugi ka gugah kulem deui. Ti ngawitan masalah pribadi, kulawarga, dugi ka masalah nagara (politik). Nya kitu deui dina masalah ibadah nu sifatna husus ka Gusti Alloh, saperti puasa jeung solat. Dumasar kana hukum, aya puasa wajib jeung aya puasa sunat. Aya solat wajib, jeung aya solat sunat. Ngeunaan masalah solat sunat, loba pisan jinisna, saperti solat sunat rawatib, tahajud, syukril wudhu, tahiyatul masjid, dhuha jeung sa- jabina. Anapon, masalah anu patali sareng patarosan di luhur nyaéta masalah solat sunat Dhuha anu waktu- na dilaksanakeun dina waktu isuk- isuk. Solat Dhuha nyaéta solat sunat anu dilakukeun saatos panon poé bijil nepi ka rék asup waktu lohor, atawa nepi ka panon poé tos badé condong ka pale- bah kulon. Saupama ditilik dina waktu, nyaéta ti mimiti tabuh 6 leuwih (6.30) nepi ka tabuh 11.30. Malih aya anu nyebatkeun afdholna solat sunat Dhuha dilaksanakeun dina tabuh 9.00. Sedengkeun jumlah rokaatna, dumasar kana katerangan Hadits, pa- ling saeutik 2 (dua) rokaat, paling lobana 12 rokaat. Di antara Hadits-ha- dits ngeunaan solat sunat Dhuha, nyaéta, di antarana waé hadits ti Zaid bin Arqam RA nu nyebatkeun, wiréh Nabi SAW ka luar nepungan warga Quba, maranéhna keur solat sunat Dhuha. Lajeng mantena ngadawuh: “Waktu solat sunat Dhuha nyaéta nepi ka panon poé panasna tarik pisan (te- ngah poé)”. (HR. Ahmad Muslim sareng Tirmidzi). Kitu deui, “Sing saha anu ngalaksanakeun solat sunat Dhuha teras-terasan (istiqomah), mangka sagala dosana bakal diham- pura ku Gusti Alloh, sok sanajan lobana saperti budah di laut” (HR. Turmudzi). Anapon tatacara (kaifiyat) ngalaksanakeuna, nyaéta: Kahiji, niat badé ngalaksanakeun solat Dhuha, teras takbirotul ihrom. Kadua, saatos takbiratul ihram maos doa iftitah dilajengkeun maos surat al-Fatihah. Katilu, maos salah sahiji surat atanapi ayat Alquran. Dina hal ieu, sapamen- dak sim kuring saparakanca henteu aya dalil, boh tina Alquran atanapi tina Hadits anu ngudukeun atanapi nangtukeun (ngawajibkeun) maos surat atanapi ayat anu tangtu. Na- mung aya ulama anu nyebatkeun, dina rokaat kahiji, utamina maos surat al- Syams, dina rokaat kadua, maos surat al-Lail. Teras rokaat salajengna, tiasa maos surat al-Dhuha atanapi surat/ayat naon baé anu urang tos apal. Saatos réngsé maos salah sahiji surat atanapi ayat, teras ruku. Salajengna, sakumaha biasa sami sareng ngalaksanakeun solat sunat lianna. Cindekna, dina ngalaksana- keun solat sunat Dhuha, henteu aya dalil anu nangtoskeun, kedah maos surat atanapi ayat anu tangtu, saatosna maos surat al-Fatihah. Nyakitu deui doa anu diaos saatos solat sunat Dhuha, henteu aya Hadits anu nétélakeun aosan anu tangtu. Anapon doa anu biasa diaos saatos solat Dhuha, anu unggelna: “Allo- humma Innadh Dhuha Dhuha-uka, jeung saterasna”. Ieu doa asalna sanés ti Rasulullah, tapi ieu doa asalna ti para ulama fiqih, di antarana Imam al- Syarwani dina kitabna “Syarh Minhaj” sareng Imam al-Dimyathi dina kitab “I’anatut Thalibin”. Dua ulama ieu nyebatkeun, wiréh doa solat sunat Dhuha ieu asalna sanés tina Hadits Rasulululloh SAW. Namung dina Alquran disebatkeun: “Saupama aran- jeun réngsé ngalaksanakeun solat, mangka prak dzikir ka Gusti Alloh Swt.” (QS. al-Nisa: 103). Dina ayat ieu henteu disebatkeun, réngsé solat wajib atanapi réngsé solat sunat, tegesna ayat ieu sifatna umum. Dina ayat sanés disebatkeun: “Hé jalma-jalma anu ari- man, prak dzikir (sebut asama Alloh) saloba-lobana, jeung lobakeun tasbih ka Mantena (sucikeun) dina waktu isuk-isuk jeung soré” (QS. al-Ahzab: 41-42). Namung dina Hadits disebatkeun, saéstuna Rosululloh SAW nyalindung ka Gusti Alloh tina lima perkara satiap saatos réngsé ngalaksanakeun solat, nyaéta: “Ya Alloh, saéstuna kawula nyalindung ka Gamparan tina sifat kikir, kawula nyalindung ka Gamparan tina sifat pengecut, kawula nyalindung ka Gamparan tina umur anu paling hina (pikun), kawula nyalindung ka Gamparan tina fitnah dunya, jeung kawula nyalindung ka Gamparan tina adzab kubur.” (HR. Bukhori. Muslim, Ahmad, sareng Nasai). Wallohu ‘alam. Kaifiyat Solat Dhuha Gawé bareng MANGLÉ, FKIP (Fakultas Keguruan & Ilmu Pendidikan), sareng LPPSI (Lembaga Pengkajian & Pengembangan Syiar Islam) UNPAS
    • 17. Manglé 247518 CCaritaPondok P iduaminggu- eundeuikana prungna,poé Juma’ah, méméh khotibung- gahmimbardiémbarkeun: LurahCigintunggaduhpa- maksadanbadénikahkeun putrananucikal,Néng Nonon,kaCepAdangputra kuwuSukasari.Walimahan- anapoéKemistanggalopat- likur.NinggangdinaKemis manisminggukaopatbulan Rayagung.Sapoésaméméh walimahan,poéRebo,bakal ayararaméanréogSekar JayatiKuningan.Ditumbu malemJumaahna,satutas walimahan,tablegAjengan IlyastiGalonggongmi- nangkapamungkashajat. DikumkeunurangCig- intungmah,disambatdina prungna.Tuguumpiteudi- wilah-wilah,sasatkakurung kabéh.Implik-implikna, badajuma’ahan,sakur lalakidigotongroyongkeun ngalaawikeurpibalando- nganeunkatutpupuyan-pa- payongeusankaperluan hajat.Kituminangkapa- ngogankeururangCigin- tungmah,golongancacah kasebutna.Arikeurnu jararenengmahbangsa kuwu,sasamalurah,mantri guru,koléhasakacamatan diiwalkeun,makéuleman hususbohkubasabohku lalayang. Harita,diémbarkeun poéJuma’ahtéhsasatna ngabéjaanbulutuur.Mi- nangkanamahpormilna bébéjasakalianngogan batursalembur.Datangeh kénéhgé,tibéhditukénéh, geussabiwirhiji:KiLurah bakalhajatrongkah. PuguhwaéurangCigin- tungmahbungahlaindiki- euna.Hajatlurahtéhsasat padangarep-ngarep. Sahanteunabakalayarara- méan,bakalayalalajoaneun bakalayahiburannuteu mangkuksataunsakalisa- taunsakaliacanayadilem- burCigintung.Keururang Cigintungmahkangaranan lalajotéhkaasupbarang méwah.Ma’lumlembursik- luktarapatikasabakuhi- buranarilaintiBKKBN kabupaténmahngadon nanggappilemKB. Panungtunganaya rarameandiCigintungtéh basaHajiAdipnanggap wayanggolék.Nyundatan putrananubungsu,Jang Aceng.Petwaétiharita maheuweuhdeuinu tatanggapan.Heubeulpisan ayataunna.Pangantén sunatnagéayeunamah geusjelug,manjingumah- umahgeusanmetakeunnu dikeureutkubengkong.Éta ogéteungaleuleungit,aya arihijiduamahnuhajat tatanggapantapidateuma- pakanraménahajatdihaji Adip.Raraméanmeueusan nanggaptagoniansantri ajenganUmar,teukaasup rongkahnukitumah. Karéréananamahsiduru isuk.Hajatgolongancacah, semetngogannudarareu- keut,ngariungbalakécra- kanjeungtatangga.Tamba kawaranngahanjatkeunbu- rayaktinababalongan, hanyirmeueusanpédah kasebutnadinuhajat. Munasabahbasamimiti ayaselentinganlurahboga paniatan,dibarungtatang- gapan,keururangCigin- tungmahsasatasakagun turanmadu,bungahlain dikieuna.Kalumanongkoh habénwaédipoyokanku tatanggalembur.Cenah urangCigintungmahlalajo nyandunanggapcadu.Teu gablegkaéramajarkeuntéh. Lurah,nubogapaniat- anana,padangahucukeun padangahatéantidituti dieu.Pajarkeunlurah saenya-enya,kasartaanku pakaya,moalheueuhnga- winkeunrerencepanonam- an.Kawasngawinkeunnu kacilakaanwaé.Katurug- turugitu,pibesaneunana téa,apanlainjelemajoré- joré.Pantarkuwukitumoal Carpon A. Budiman
    • 18. 19Manglé 2475 henteulubak-libukkuharta banda.Ngahéktarboa sawahjeungkebonnaogé. Acantanahbéngkok,geus pastiublug-ablag. Mangkaningpangkatkuwu mahsokkabagiantanah béngkokpangléndona. Manasinapangkatrénda- hankaagéhangarapan tanahgarungpanyésaan. Bungahkuduakutilu cékparibasanaurangCigin- tungtéh.Sahanuteumilu bungahgeuranénjoanak papayungrékmanggih kabagjaan. Kabungahlurahsasat kabungahsapangeusilem- bur.Katambah-tambah deui,prungnahajattéh ninggangusumsenang. Rerespanénteulobateuing pagawéandisawah.Mu- nasabahlamunluginahaté téhdasasatbarogabekeldi geusanpanglalajoan.Lalu- asawéjajantéh,teukudu lendenganjukhutang. Tanggehkénéhkana prungnahajatgéteusaeu- tiknuimahnangadak- ngadakdikapur,dipapaés dipapantesdasahanteuna bakalkasumpinganku urangbéhgirangnurék kaondangan.Atawa,dina copélnabakalkaseun- deuhankutatanggalembur nungadonlalajo.Ngapur imahtéhitung-itungkaul milubungah.Kahibaranku NyiPangantén,lembur singkurditutugangunung Sangkurtéhngadadadak hégarbijilkomarana. Dinapoéanngaleung- geuhurangCigintungmah sasattamplokkabéhka imahlurah.Jelemapating- laliudsacabakna-sacabak- na.Nungarasaawéwéka dapurléosnatéh.Nyik- sikan,ngahéréb,ngoséng, ngangeun,ngagoréng. Lalakingalaliudnatéhdi pipir.Nubaredastanaga dalokdaknampolanpisu- luheun.Nurumasasuda tanaga,nganyamawipi- walangsangeun.Kitunatéh diselangsempalguyonba- balagonjanganbaringa- dadagonunyalukannitah dahar. Dihareup,teuéléhpa- galiwota.Panggungkatut balandonganpadangaro- péakunungarora.Barudak parawan,sobat-sobatNyi Pangantén,aranteng ngeputpanggungmaké sampingréréng.Dihiasdi- hadé-hadé,karingeusian kurombonganréoganu cenahpidatangeunanatéh poéRebo,isuk-isuk.Baru- dakbujangpabuisngaku- tankorsi. Dijajar-jajarkeungeu- sanparatatamutuang parasmanandisambillalajo hiburan.Sawaréhnadeui ngadekulnyarieunan janur. Suasanahajatkarasa. Sorakasétdegungnunga- hajadisetélngagembrung teueureun-eureun.Pajar- keuntéhngahibururang dapurnukeurkabebereg nyuguhannukeurdigara- wé.Soranatarikngarung- kuplembur.Makétoa saopat-opat.Mélaanmodin masigitkeukeuleuweungan datoanadiinjeumkunu bogahajat.Tambahhaneu- teunanatéhbebenyitteu beunangdicarékngadong ucing-ucingandinabalan- dongan. Majukasorénudadasar mimitijul-jol.Beukilila beukingabubuhan. Hempaksadagangan-sada- ganganana.Timingguitu kénéhnyaririantempatna ogé.Milihtempatnusaki- ranabakaldideugdeugku nungadoncurak-curakdi- geusanpanglalajoan.Ti mimitinunampeukanaba- landongannepikanu nyingkurayawaé.Nuda- gangkadaharanlainwi- wilangan,kupat,loték, pecel,rujakasinan ngaleuya. Nudagangkaulinan budak,nudagangbajunepi kanudagangpancarakén naonkuhanteudisogrog- sogrogkeunnandéannurék meuli.Lemburnusasarina cakueumtéhblegwaépasar dadakanharitamah. Raménahenteukira-kira. Badaasarnungadon midangteukurang.Pang- pangnamahbarudakbu- jangurangdinyana,ngadon aleut-aleutanmapaylapak dagangan.Capa-cipijiganu enyanyétanurékbarang- beuli.Dinaempronamah teusingayaduitnupindah leungeun,teunitihsapérak- pérakacan.Ngaradon sukan-sukanwaésugan. Canmanjingongkohucul duitwayahkitumah. Malaurwaépadangageuh- geuykeunpajarkaroohan, kawaspuasamanggih lebaran. Teuingkétanglamun ngahajamahduittéh dikempat-kempitkeur engkényukakeunbébéné... keurnubogabébéné.Keur nucanboga,keursahawaé meureunnusakiranapan- tesdijadikeunpiindung- budakkeun.Ngamemenan parawandigeusan panglalajoan.Kitulum- rahnanungaroramah. Sajéroningaleut-aleu- tan,barudakbujangtéh panonnamahngulencer kabéhogé.Nyiriantempat nusakiranatumaninahdi- pakélalajo.Tumaninah ukuranmaranéhananatéa: radanyingkur,reyem- reyem,teukagiridigku batur,tapiawaskapapang- gungan.Dipalarjongjon paduduaanjeungbébéné. Tempatnukitunudiparili- hnatéh. “Ayasabarahaurang, Udung?Kadéayanuteu kaitung!”céksaurangnu kabeneranimahkaliwatan kubarudakbujangnukeur aleut-aleutan. “Naontéa,Mamang?” témbalSiUdungnyam- peurkeunnukeur ngalangeudinagolodog, misahtibaturnanukeur aleut-aleutan. “Nudadasar.Laintos ngarorisnudagangbieu téh?” “Enya,ayasaréwu, Mang,”témbalSiUdung. GekdiukgigireunMang Ipin. “Wuah,lohongtéh kabina-binateuing, Sudung!” “Hih,makéjeung nanyakeunsagalaariteu percayamah.Jangkep saréwu,CeuJojohnunga- jejegananagé.” “Baruk,SiJojohgeda- gangnya,dagangnaon?” “Eu...étadaganggoré- nganjeungkopi...susu.” “Euh,ayakahayangnyi rangdatéh.” “BisiMamangarékmah engké...geusradapeuting,” cékSiUdungngomongna ngadadakhaharéwosan, “diémbohanpingpinggeura kapeutingnakeunmah.” “Cungursia...!leudeui nanaonanbudaktéh.Ti- tatadingagacerwaéhayang balon,”cékMangIpin murelengkaanaknanu nyampeurkeunbarinam- prakkeundampalleung- eun,“tuh,kaemanyanéh, bapamahteubogaduit... Ih,arianak-anakan.Tah atuh,kadépulangananaka bapakeundeui!Lebah manadaganganana?” “Didinyawaédi imahna.Taraditumbrak- tembrakdagangnukitu mah,”cékSiUdung ngaringeuh. “Nudagangbalonmak- sudaingmah,Suduuung!” MangIpinbuncelik. “Euh...sugantéhnuda- gangsusu.”cékSiUdung nungkupbiwir. ***
    • 19. Manglé 247520 (1) D atangka imahtéh méhma- grib.Dipa- pagkeunku NyiAnihnu mangmukakeungarasi. Terusmangjingjingkeunkan- tongkérésékeusidahareun. Tadiasaroyhayangpaislauk uduh-cucuk;manabasabalik nyimpangheulaka“Dapur Indung”meuli.Baringiring- keunkajeroNyiAnih nyarita, “Tadiayabuléistrika dieumilarianIbu,”pokna. “Timanacenah?Saha ngaranna?”kuringnanya. “SaurnatikedutaanPe- rancis.Nyebatkeunnamina mah,nanginghilap.Ngan- tunkeunkartunamida. TiasaeunbasaIndonésia deuih,Bu,”walonna. “NaroskeunnomerhpIbu, mungkuabditeudiwartos- an,”manéhnanyambung caritana. “Alus,”ceukkuring,“aya pesennakaIbu?” “Saurnapagéto,Saptu, badékaBandungdeui. UpamiIbutiasanampi saurnahoyongdiwartosan,” walonnabarinundababa- waandinaméjatengah.“Ieu Bu,kartunamina,”ceukNyi Anihbarisongmikeunam- plopleutiknuditeundeun dinarakbuku.Eusinakartu namajeungkertassacewir. DitingalngarannaYvonneC. Aramis.Jabatannakepala humaskedutaanmundi urangmah.Makéimplik-im- plikdinabasaInggrisnu hartina“upamitiasanampi simkuringSaptuping…, mugikersangawartosanka nomerteleponieu...” “Saha,nya?Jeungrék naonbangunpentingmani ngahajakeunréknepungan,” ceukhaté.Tapiteupati dipikiranlantaransoranu tarhimmapagmagribgeus kadéngé.Kapikirétaogé sakolébat,“Ahmeureunrék ayaacarabudayadikedu- taan.Sinamedarjeung mintonkeunTembangSunda CCaritaPondok C’EST JOLIECarpon H.D. Bastaman (Panghormat ka para panaratas tembang Bandungan, hususna Ubun Kubarsah sareng Nénéng Dinar)
    • 20. 21Manglé 2475 deuisigana,caratilubulan katukang.Keunisukrékdi- tanyakeun.”Atuhbrusbaé mandiburu-buru.Sanggeus kitucongsolatterusngalem- pengkeuncangkéngsakeu- deung.Basakaluartikamer nyampakdinaméjageus ngabarakdahareun.NyiAnih keurnyiciangelaskucihé- rang. “Tossayagi,Bu.Paiscan- dakgétosdihaneutkeun. Manggageuratuang,”pokna. “Heug.Anihgeusdahar?” ceukkuring. “Engkébaétipengker. Teuacanhoyongayeuna mah.” NyiAnihtéhanakMang Karna,pamagersarikaper- cayaanEmahdilembur.Ka indungnamahayabau-bau sinduk.KuEmahNyiAnih disambatsinamaturanku- ringdiBandung.Kabeneran daékeun.Bungahbaékuring mahayadeuinungabaturan. DadiimahtéhngankaduaBi Karsihnungurusimah.Re- sepnatéhbudaknaradacer- das,bubuhanlulusanSMP tilutaunkaliwat.Teubauan kanagawédeuihdaékman- tuanBiKarsihmasak,nyeu- seuh,nyetrika,jeungbebere sihdiimah.Malahrapékan taradaékcicing;pepelakandi pakaranganjeungtukangeun imahnuradalilateukaurus jadileningturngemploh deui.Sinanyebut“ibu”baé datadinamahnyebut“ibu endén”nurutanindung-ba- panasoknyebut“endén”ka kuring. Kuringhirupnyorangan nyicinganbumikolot,da Emahpalayterascalikdi lemburbaésabadaApah ngantun.Lanceukduanana tayanudumukdiBandung. KangAbasdiSemarang,ari CeuTintinnuturkeun carogénadiSérang.Emah teukéngingdihulagpalay ngalihkalembur.Enyaan sérén-sumérénnatéhsina neruskeunnyicinganbu- mina. “Hayangbalikkalembur Emahtéh.Geuspuluh-puluh tauncicingdiBandungnu- turkeunApah.Ayeunanu dikawulaangeusteuaya. Emahrékpindahkasarakan baringurusmakamApah. Eusianbaéimahmahku Antinitung-itungdiajar rumahtangga.Lainteu melang,”saurna. Sanggeusrérésdahar koloyongkatengahimah, gékdiukdinakorsinu maranti.Réktrékpisan nyetélTV,jolNyiAnihmawa bakidieusicitéhpanasjeung sarikayaduwegan samangkok. “Timanameunang sarikaya,Nih?Meulinya?” kuringnanya. “Dasanéskéngingmésér, Bu.KéngingabdisarengBi Karsihngadameltadi. Resépnatinatélévisiwaktos ayaacaramasak-memasak,” walonna. SanggeusNyiAnihbalik deuikatukang,tréknyetél TV.Kabenerankeuraya beritangeunaankrisispolitik diPerancis.BréhMenara Eifel,rasingetkanakartu namaYvoneC.Aramisdina erakbuku.Barangrék ngarongkong,kaburunye- blakmantén.Ngarengkog. Ngagebegmalah.Moalkitu ayapatalinajeung...jeung… Pierre? (2) Paris 2011 Brengwaditra-waditra barengmuningoncrang sahéng.Regeureun ngadadaksawataradetik. Kuringngajeritmetit“Cit- raresmiii!”mungkaslagu “CitraresmiPutriSunda”bari teukarasapanoncirambay. Pirigannyambungdeui.... halon…beukihalon...beuki halon…leeesjempé. Pungkasannuninggalanrasa mistisngajakulengsajong- jonganbohkeurnungagalin- dengjeungnungadarangu keun.Buktinapanongtongé jempélirkasirepkuperbawa lagu.Malahkuringsorangan ogéngagalindengkeunana baritingsariakkeueung pacampurnalangsa. Sanggeuskuringngadoy- ongkeunawakbari ngarangkepkeundampalle- ungeunduananadinadada, kakarakakupingséahnake- prokpanongtonteueureun- eureunbariterusngaradeg. Kuringtuluymébérkeun leungeunkatuhukalebah parapamirignumayunan waditraséwang-séwangan isyaratmindahkeunpang- hormatkaaranjeunnanu ngalantarankeunieupinto- nansuksés.Parapamirigogé terasngaradegbareng ngadoyongkeunawakcara kuringnganuhunkeunkana panghormathadirin.Dina séahnasorakeprok,kuring antaréundurtipanggungdi- iringkeunkuparapamirig. Barangnepika tukangeunpanggungkakara sadarsorakeproktéhmasih kénéhngaguruhmalahaye- unamahdibarengankusora rampakngawirahma“bis… bis…bis…”cenah.Mr.André Cardin,manajerpertun- jukan,méréisarahsangkan kuringsaparakancanedunan pamundutpenonton.Atuh bringngantayasupdeuika panggungrékmintonkeun laguhususnugeusdis- ayagikeunsaméméhna pikeunmalesngahormatka numéréaprésiasi.Cug-ceg parapamirigkanawaditra sacabakna-sacabakna.Kur- ingnangtungantaréditen- gahpanggungnyanghareup panongtonnuminuhanaula GedungUNESCOtempat kuringsaparakanca mintonkeun“TembangBan- dungan”.Teulilakakuping geliksuling,jentréngkacapi indung,paténgtonganrincik dibarenganlengas-lengisna biolajeungngemprungnaka- capimayungdinalaras Sorog.Ngongkuringnga- galindeng.Rumpakanadian- taranakieu: (Sundana:Geulisnatéh tanpatanding,Hatékaban- dang,ngahulengmelong, Kuringparalunmoalrék ngomong,Barétomah geulisnatanpatanding, Hatékabandang,ngahu- lengmelong,Sababgeulis anjeunéstuninglanggeng…) Karékgéngagalindeng duajajarlagu“C’estJolie”, “Geulis”sundanamah,ger deuihadirinkeprokmani ngaguruh.Siganateu nyarangkaeunlaguSunda dinalarasSorogdipirigku waditratradisiSundaari rumpakanamakébasaPran- cis,basasapopoéna.Peuting éta“CitraresmiPutriSunda” nurumpakanaditulisku ÉddyIskandarjeungalih basaPrancisna“C’estJolie” dituliskuAnneArianenula- gunakabéhsanggianUbun Kubarsahjadiprimadona pagelaran“TembangBan- dungan”diParisjajantung budayaÉropa.Limataun katukanggurukuring,Ibu NénéngDinarmaéstroTem- bangSunda,suksés mintonkeunTembangBan- dunganditempatieu.Al- hamdulilahayeunakuring, AntinDéwiSetiatinmuridna, diparengkeunkuMantenna mintonkeundeuiTembang Bandungansigaanjeunnadi tempatnusarua. Haritaanjeunnaminton- keunTembangBandungan dinararagaperayaan“Inter- nationalWoman’sDay”UN- ESCO.Ariayeunakuring saparakancamintonkeunana dinaacara“MalamBudaya Indonesia”barengjeung kasenianBali. (lajengkeuneun) Cest jolie, C’est merveilleux, C’est interessant, c’est agree- able, Je ne voudrais jamais dire, C’etait jolie, c’etait mar- veilleux, C’etait interessant, c‘est agreeable, Parce que c’est toujours jolie….
    • 21. Manglé 247522 S eungitnungada- lindinggeuspu- luhanpoényam buangdinagara JinTengger Agung.Syéh JubaedirajakarajaanjinTeng- gerAgunganusaktimanggu- lang-manggulinggeuswanoh deuiseungitnyambuang samodélkitutéhgeuspasti asalnatijalmasoléhanukeur menekungibadahkaAlloh SWT. “Hijiwaktukauladibawa kubapajadikhodamNabi KhidirASanukeurmenekung ibadahdihijiguhadisisilaut, seungitnapersiskieu.Tapiari ieusaha?Datangnamahti lebahcurugGuhaBadak? Lawanggintungkanagara urang.Talingaanwungkulwé, ariteubogamaksudgoréng mah,“cékSyéhJubaedika paramenterijeungputri-pu- trinanutiluan,ArumEndah, ArumSari,jeungArumWangi. Paraputrikeurmeujeuh mekar-mekarna,jadibéntang- nakaraton.Lobasatriati bangsajinatawajalmaanu hayangeunmigarwa.Ngan weléhtacanayaanubisa ngagoda.ArumEndah,Arum Sari,jeungArumWangi jongjonantengjeungpapada kahayangna,nepikatiluanana bogakapanasaranrékngagoda sahajalmaanukeurtatapadi curugGuhaBadak. “KuTétéhheulagodasina amuradultapana,”cékArum Wangikalanceuknabari nyikikik. “Hus,teumeunangjulid. Urangmahlainjinbangsa kitu.Ayeunamahurangsam- peurkeunwaé,naonmak- sudnaétajalma.Saupama hadérupakeunwésinami- garwaArumSari,“cékArum Endahngaheureuyanadina. Atuhtiluputrigeulis, geuwatmarurujalmaanukeur tapabariteuweléhheureuy silihoconan.CurugGuha Badak.Sagalaherang.Geus méh40poédijreonaayahiji satriaanukeurmenekung CCaritaPondok Carpon Luki Muharam
    • 22. 23Manglé 2475 museurkeundu’anakaAlloh SWT.RadenJayasasanalain jalmaatah-atah,inyanaputra DalemWangsagoparana, ulamaCirebonanunyebar- keunagamaIslamdiSubang. Jayasasanaréngsényuprih élmuagamadipasantrénAm- paranJatiCirebon.Najan ménakrembesankusumah, Jayasasanaresepnyepén,kuru cileuhkentelpeujit.Resepta- tapaditempatsuni.Komo saupamameunangpancénti ramana,atawaSultanCirebon mah,inyanateuweléhman- tengmuntangkaAllohSWT. HaritaogéJayasasana,réngsé meunangtugastiPanembahan RatuSultanCirebonsangkan mukapilemburandiantara WahanganCitarumjeungWa- hanganCisokan,nuteujauhti Cibalagung.Jayasasanameu- nangpancénsangkannyieun pamaréntahanwawakilCire- bon.MegungpangaruhKasul- tananBantenjeungSumedang Larangdiwilayahurutkara- jaanPajajaran. DiCurugGuhaBadak, Jayasasanahayangdituduh- keuntempatanumerenah pikeunngalaksanakeuntugas tiSultanCirebon.Menekung diukluhureunbatudijero guha,mapatkeunsagala amalanAlQuran. “Oh,ituTétéhjalmasoléh téh.Geuningkaséppisan,“cék sibungsuArumWangibari montélkalanceuk-lanceukna anusaruacolohok. Rasakatajikarasaogéku ArumEndah.Malahleuwihti kitu.Ayarasaanubédaanu teupupuguhngageterkeun jerodadana.Rasacintanu nyaliarakanukasépJayasa- sana,nuteudisangka-sangka. Putrigeulisnutiluan,lajuda- riuktimpuhdikénca-katuhu- eunJayasasana.Tayaanu leméknyarita.Kabéhkasirep kukagagahansatriaanukeur tapa.ArumEndahlajuteu kuatnahanrasadinadadana. PutricikalSyehJubaediieu ceurikleutikteuwasanahan asmara.Ceuriklainhanjelu, tapiceuriksieunJayasasana lainjodokeurdirina.Arum SarijeungArumEndahsurti. Duananalajusumkemka lanceuknaninggalkeunArum Endahanurékmastikeunpa- pasténna. Lila-lilaceurikleutikArum Endahnajanditahan-tahan beukingagukguk,ngaganggu Jayasasanaanukeurtapa. “Sahaanjeun?Munjinanu rékngagodageuwatnying- kah,“cékJayasasanabari mukapanonnasaeutik,neu- teupantebkawanojageulisnu teupupuguhayadigigireun- ana.Jayasasanageuwat mapatkeundu’apamunah pikeunsagalamahlukanurék jahatkadirina.Nganweléhéta putrigeulistéhkalahkabeuki antengningalikeunwujudna. “DuhEngkang,satriaanu soléh.RayiwastaArumEndah putrinaSyehJubaedi,rajajin TenggerAgung.Sejamasrah- keundirikasalira,hoyongdi- pigarwasejababaktidunya ahérat,“cékArumEndahbari nyembahacong-aconganka Jayasasana. Lila-lilakageulisanArum Endahbeukingabéngbatanu keurtapa.Dayaasmaramimiti nyaliarakanadadaJayasasa- na. “Heugkukauladikawin. Nganomatsaupamaurang bogaanak,Rayisaeutikogéteu meunangpipilueunngurus jeungngatikna.Keunwé kumahaKakang.Sanggup?“ cékJayasasana. ArumEndahanukeurkaé- dananteumikirkitu-kieudeui, langsungnyanggupansaratti Jayasasana. JayasasanajeungArum Endahlajudikawinkeundi karajaanjinTenggerAgung. Malahdipasrahantahtanga- gantimitohana.Nganinyana nolakkusababbogapancénti SultanCirebon.Tinajatukrami jeungArumEndahlajulahir putra-putrikarasépjeung geulisnyaétaRadenSuryakan- cana,RadenEndangKancana, jeungRadenAndakaWiruSa- jagat.Jayasasanalajudianu- grahangelarRadenAria WiratanukuSultanCirebon, sanggeusbisamukapamarén- tahananyarsisiwahangan Cikundul,kurahayatnameu- nangmawatiSagalahérangin- yanasokdisebutDalemCikun dul.Tiluputranabeukigedé waékeurmeumeujeuhna reseparulindiburuan.Para dayangjeunghulubalangteu weléhngajaga.Sanggeus DalemCikundulbeukiri- weuheunkuurusannagara, nyabeukisaeutikwaéwaktu keurSuryakancanajeungadi- adina.Katambah-tambah DalemCikundulmigarwa wanojatipapadajalmanyaéta DewiAmitritikarajaanJam- pangManggungjeungNyai RadenAjengtiBanten.Atuh waktukeuranak-anaknabeuki ngurangan.Arinujadiin- dung,ArumEndah,teuleupas merhatikeuntilubuahatina sabanpoé.Najannyeribatin teubisamangku,teubisanga- galéntorkaanak-anakna, ArumEndahdibarenganku ArumPakadayangnangan neuteupantebbarinapak mégadiluhureunanak- anaknanukeurantengarulin. ArumEndahsokmiluseuri munanak-anaknakeursaruka bungah.Ponkitudeuisaba- likna,batinnaceurikmuntilu buahatinakeurtunggara. Hijiwaktuniatnageus buleud,rékkumahawaé carana,anak-anaknakudu kabawakanagarajintempat- na.Najandianggapsulayaku DalemCikundulkajeunteuing. “ArumPaka,kulageus buleudrékmawaanak-anak kaulakadieu.Najanbakal dibendukuKakangJayasasa- naogé,“poknabarituluymuru imahtempatanak-anakna. Haritatéhwancisareupna. KabeneranDalemCikundul keurdigarwaanuséjén.Arum Endahlajunebarkeunajipa- nyirepsangkankabéhjalma jeungkabéhmahluk,sararé tibra.Suryakancanajeungadi- adinaanukeurdiayunku samping,sapadaharitaleungit tinatempatnadibawakana- garajinTenggerAgungkuin- dungna.Sanggeuslantip sagalaurusan,ArumEndah lajungagerosacarabatin DalemCikundulsangkan manggihandirinadiCurug GuhaBadak. “Ayanaonrayi?Manihari- weusweusngagerokakang?“ cékDalemCikundul. “KakangJayasasana,yayi sejabalakaréhnabarudaksa- dayanaparantosdibantunku rayi.Ayeunatosarayadikara- tonTenggerAgung.Kakang tangtosbakalbendu.Mangga téhteuing.Tapirayitosbuleud sejamayunanKakangkumaha waé.Sangkanbarudakulah kacandakdeuikaKakang,“ pokna.ReyamarahJayasa- sananyelesekdadana. “Munkitumahhubungan urangngantepikaayeuna, Rayi.Urangkudupepegatan kusababrayisulaya,“cék Jayasasana. Inyanalajuteukedaldeui ucap.Ngangeuwatmaca istighfar,sababdilain-lainogé ArumEndahtéhindunganak- anakna. “ManggaKakang,rayiseja nampi.Mungsateuacanurang paturay,Rayisejangadugi- keunugajeungramaSyeh Jubaedikanggonagaraanuku Kakangayeunadipingpin, dalapanrundayankakangti garwabangsamanusabaris mingpinétanagara,“cékArum Endah. “Enyaalusarikitumah. Dugikeunbaésalambaktoska Rama.NganRayiomatulah ngahalang-halangsaupama Kakangjeungrundayan Kakangtibangsajalma, hayangpanggihjeung Suryakancanaogéadina- adina,amitmundurrayi,“cék Jayasasana.LajuArumEndah ogéngaleungit,bariningal- keunseungitnunyambuang. *** Catetan: Dalem Cikundul téh Bupati Cian- jur munggaran nu mingpin Cianjur ti taun 1677 nepi ka taun 1691 M. Nyangking gelar Raden Aria Wiratanu I. Pupus taun 1691 dina yuswa 94 taun dikurebkeun di pasir Gajah kampung Majalaya Desa Cija- gang Kac. Cikalong Kulon Kab. Cian- jur. Aya dalapan Bupati Cianjur turunan Dalem Cikundul rata-rata nganggo gelar Raden Aria Wiratanu atawa Wiratanu Datar. Putra Dalem Cikundul ti Arum Endah nyaéta Raden Suryakancana, jadi kareueus urang mana waé,. Malah ku urang Tiong Hoa disadiakeun rohangan pa- mujaanana di kelenténg. Dijadikeun ngaran Paguron Luhur jeung ngaran markas Komandan Resor Militer Suryakancana / TNI-AD, di Bogor. Raden Suryakancana saur para sepuh ngageugeuh Gunung Gede Cianjur. Ari Arum Endah ngageugeuh Gunung Ceremay Kuningan, disare- ngan ku Endang Kancana, sedeng- keun Andaka Wiru Sajagat nyare ngan Syeh Jubaedi dugi ka ayeuna.
    • 23. K arékningali dedeganati luar,kantor téhgeus katémbong geueuman- ana.Wawangunanngaharib- haribmodélWalanda,moal jauhdiadegkeunanaogénya patutur-tutur.Kangaranan gedungheubeul,komoku- rangngurussigakieu,geus coppastiayanungageu- geuhna,moalsalahjaditem- patbumetahnajurigjeung dedemit. Arikubutuhmahka- sieunogééléh.Waktudipa- pancénangawéjadipasapon dikantormajalahnunga- rangkeppercetakanana,teu mikirduakali,ditarimawaé. Jamankiwari,néangangawé téhapansakituhéséna,ari ieusasatnaayanunawaran, bariteukuduriweuhngala- mar.Gampangariayaurang jeromah,asupgawédibawa kuMangSuhéndar,dulur jauhkuringnupada-pada urangGarut. Rohangananalalega,di- pasieupkupakakasantiknu mayoritasbahannatinakai. Nganhanjakal,siganurada kurangnguruskantortéh. Keurmahwawangunan heubeulatuhpuguhmun pikakeueungeuntéh.Tapi teunanaon,panayeunamah ayakuringnudipapancénan ngurusna. “Geussabulantaraaya nubébérésdikantortéh, Cep!Ieugésoksacabak- cabaknawaékunudaraék,” ceukMangSuhéndar,“Si Odin,pasaponnukarékdua bulangawékaluar, ngomongnamahcenahrék ngalongokindungnanuge- ring.Tapiditungguansabu- lanteujolkénéhwaé,”kituna téhbarinuduh-nuduhkeun rohanganjeungméréintruk- sipigawéeunkakuring. Lamuntilubulankapaké gawéna,kuringbakaldi- angkatjadikaryawantetap cenah. “Nganrékbalakawaé MamangmahCep,cenahsok ayanukawénéhan.Lainrék nyingsieunan,nganieumah ngabéjaanwaé.BisiAcep parengmanggihan,tong reuwasjeungsieun,keun waédanukitumahbéda alamjeungurang.Mamang mahteupercayapuguhkanu kararitumah,”ceukMang Suhéndar.Sabadaberes nuduh-nuduhkeunpancén kuringkaunggalrohangan tuluykalantaidua,asupka kamarleutik,kira-kiraukur- antilukatilu. Kuringmahukurunggut- unggutan. “Kumahakira-kirana bakalbetah?”poknadeui. “BetahMang,”cekeng ngajawabkalawanyakin.Teu betahogékudungabetah- betahmanéh,dadilembur ogérékgawénaon,nupuguh mahkalahnyusahkeunin- dungjeungbapa.Barinaogé asacanpernahayabéjanu paéhdihakanjurigarilain dinafilmmah.Nupuguh mahpaéhkukasieunjeung cilakakupolahsorangan. “IeukamarAcep,”ceuk MangSuhéndardeuibari ngasongkeunkonciunggal rohangannukudukukuring diberesanjeungkoncikamar misah.MangSuhéndarmah gawénadibagiandistributor, purahngiangkeunmajalah kaagen-agennusumebardi sabandaérah. SajungnaMangSuhén- dar,kuringmahngahuleng waédikamarbarimelongan fasilitasnuayadikamar.Aya ranjangjeungkasurnugeus lényéd,méjaleutikjeunglo- mari.Ayaogéjandélanu nyinghareupkatukang.Teu kacirinanaonarilaintémbok mah,daditukangtéhaya wangunantilulantaingaje- gir.Jaraknaukursaméternu dipisahkeunkususukan. Bérésmeresihankamar jeungmémérésbajumah, kuringtuluyngecekunggal rohangannuayadilantai2. Rohangananahenteusalega lantai1,dadiloténgkeunana ogéngansapertilunatina gedéwangunan,ngarahka bagiantukangna.Dilantai duamungayarohangan dapur,wc,rohangrapat,per- pustakaan,dokuméntasi, kamartilujeungnuditem- patankuring,jeungmusola. Bérésngecekanrohangan lantai2teuburu-buruka- handap,radacanggung kénéhrékngabaurjeung karyawanlaintéh,mimiti gawéogéisukpangpangna mah. * Geusmeunangsabulan gawétéh.Betahwaénuaya, soksanajankalan-kalansok asasonokalembur,kaema jeungkaapapangpangna mah.Ah,keunwaédabiasa étamah,gogodakeuranu anyarngumbaramunceuk MangSuhéndarmah.Ting- galngabiasakeun,daawal ahirogéapankudupapisah jeungindungbapamah,ku- ringkudurumahtangga. Ayeunapajauh,nyaitung- itungngabiasakeunmanéh waé. Enyawaénudicaritakeun MangSuhéndartéh,loba pisandédéngéannuteu pararuguhméhampirunggal peuting.Timimititeleponnu sokngiriningpeuting-peu- ting,tempodiangkattayanu nyoara.Leuheungonaman munsakalimah,daieumah noronayakanabelasan kalina.Ah,meureunruksak waételeponna,teujadisieun. Isuknawaékuringlaporan kabagianpersonalia.Tapi telepontéhkitudeuikitu deui,nujailmeureunceuk petugasteleponnungahaja didatangkeunkakantortéh. Arinumatakkuringrada keueungmah,nyaétadikan- tortéhlobalukisanjeung foto-fotojalmanugararedé. Komoétakulukisannuaya dirohangpanarimaantamu jeungruangrapatdilantai2, soksanajanlukisanwanoja geulis,arikeursorangandi kantormahbetasapika- sieuneun,munparengdipe- longsiganumalikmelong, bariasasigagular-giler hirup.Hiyyy.Étamahmung saukurrarasaankétang,per- bawakasieun.Maenyawaé ayagambarhirup. Halanéhlainwaételepon tengahpeuting,daayaatur- anlistrikpareumteupu- puguh.Lainaliran,daieu mahsigaayanungomé,nu ngahurungkeunjeung mareumansababarahakali. Manglé 247524 PPuridingPuringkak Jurig Kajajaden Ku Taufik Rahayu (1)
    • 24. 25Manglé 2475 Ah,meureunkoslétcekeng téh,ngahajanyangkakitu ngalawankasieun.Aturan nepikasapeutingjeput pareum,teujadisoal.Dilem- burmahkomounggalsaré ogésokmopoék.Teuhayang nempokanaKWHdihan- dap,mendingsaréwaé. Isuk-isukwaktuhudang, listriktéhbiasawaéhurung deui.Dukapolahjalmaduka polahjurig,nganasanatéh teugunagawémuntéaaya jurignyingsieunankutele- ponjeunglistrik,asanatéh teuélitpisan.Munayajurig bungkeuleukanngadatangan kuringngajingjinghulunaso- ranganatawaawéwénu tonggongnagorowong,karék ngarasasieunjeungterus- terangkuringaréklumpat. “Geuspapanggihan Cep?”ceukPaHaryono, salahsahijistafbagianperc- etakanhijipoe,“nusararédi dieutéhsokteubaretaheun, danyaétasoklobanu kawénéhancenah,timimiti telepontengahpeuting, listriknusokhurung pareum,mesin-mesindi bagianpercetakannusok hirupsorangan,diruang rapatsigaayanurapatten- gahpeuting,nepikanugege- dorkanaunggalpantomah geusdianggapbiasa.” “MuhunayaPa,”cekeng téh,“tapikeunwaéahPa,da bédaalamjeungnukararitu mah.Masing-masingwaé,nu pentingmahteungaganggu jeungteungabahayakeun waé.” “Enya,ngankadéwé,da jurigayeunamahsokwani ngarogahala,tingaliwaédina film-filmjurig,”ceukPa Haryonodeuibariditungtu- nganseuringahéhé,nying- sieunantayohnamah. Korbanfilmcekengtéh nahaté.Tapiteuburung kapikiranogéomonganPa Haryonotéh,moalboajurig kotamahenyawaningaroga- hala.Kuringcankungsi ngadéngéayanupaéhku jurigtéhdasalilaieucicingdi lembur,boadikotamahteu kitu. “Kungsicenahbaheula mahdidieuayakajadianra- japati.Enyanusoksarédi dieu,pasaponsapertiAcep, kasampakgeusteunyawaan dirohanganpercetakanieu, ayanunyekek!”PaHaryono sigabeukiseriusngomongna, kuringjadipatingpuringkak sabulu-bulu. “Sahanumatenina?” cekengtéhpanasaran. “Enyaéta,nepikakiwari teukapanggih.Tapisaréréa ogéapalétapastikujurig.Da dikantorieumahngahaja baheulanadipelakan,purah ngajagakaamanankantor. Bongansokmindengloba kaleungitan,”ceukPaHar- yonodeui. “Matakkadang-kadang mahtengahpeutingtéh,ieu mesin-mesindipercetakan sokharurungkusorangan, cenahmahétatéhnungahu- rungkeunanaririwasiRah- matpasaponnumaotnateu sampurna.Munpareng ngadéngéulahkumawani turun,soalnaririwasiRah- matrékngalanyawa,maténi sangkanayabatur,”pokna deui. Teupatipapanjangan ngobroltéh,soksanajankaci- rinamahPaHaryonotéhsiga nuresepngobrolkeun perkarajurig.Tapiteupati ditanggap,soksieunnga- barubahkeunjeungmanga- ruhankuringnuteupati nganggapjeungkatajiku perkarajurig-jurigan.Enya ogéteupatipercayakana jurig,tapingadéngéayajurig maéhanmah,nyasieunogé. Pangpangnamahnyaéta sieundipaéhan,sieun dicekék.Heugkuringsaréso- rangandiieukantor. (lajengkeuneun)
    • 25. CCarita Heubeul K iBehiwa- wanénabijil deui,sabab céksangka- ananapang- naDipati Ukurleuleuybaétéh,sieun- eunkumanéhna.Kukituna timbulrasaunggul,bijil edirna,bubudenngokopka musuh.Srogmajudeui,da katénjoDipatiUkurmahhen- teunyekelpakarang.Barang geusdeukeutpisan,henteu antaparahdeuikerewekbahu DipatiUkurdicekelkuleung- eunnanukénca,barinadi- geubig-geubig.Omongna: “Hayohsiahgeuragerak, lamunhayangdisasaak. Upamahayangsalamet,geu- rapéknukang,leungeunma- néhkukamirékdibarogod. Sabotngomongkitu, leungeunnanunyekelbahu DipatiUkur,dikelidlepot ngulapesKiBehireuwasasa kageretak,mundursaléngkah baringulangkeungobangna. Barangrékdiheumbatkeun, rikatDipatiUkurluncat; pigeulangnaanudipaké nyekelgobangdiképrét.Duka kumaha,gobangtéhngabele- satkatukang,guprakragrag jauh,ayasatumbakna,Ki Behiluak-lieuk,kojéngkang rékmurudeuigobangna. Barangkeurngojéngkang, gancangsukunadiréngkas, gebluglabuhnangkuban pisan.Kokoséhan,koréjathu- dangdeui,jungnangtung ngajega,baringeprukanba- junanukotorurutlabuh.Ku DipatiUkurditingalikeunbaé satingkahsaparipolahnaki musuh,bariteukendatimut. KiBehirurat-rérét,beung- eutnabeureumkawasbeusi atahbeuleum,awaknanga- gidirbawaningkuambek, bogarasadiwiwirang.Rék murugobang,henteutulusda radajauh,soksieunkaréng- kasdeui.Kékkanakerisna, anunyolégréngdigigirbeu- lahkénca.Gancangdipesat tinawarangkana,sérénténg murukaDipatiUkur,bari nyudukkeunkerisna.Dipati Ukurrikatnyingcet,keristéh ukurngagiwar.KiBehibeuki tambahséwot,terusngangseg barinojosngéncangatuhu, geusteumakéijirandeui. DasarDipatiUkur,satria tedakpatapan,awastingal seukeutrasa,gulak-gilek cungcat-cingcet,miceunan panewekmusuh.Atuhanu newekantéhhenteubisa noél-noélacannganukurno- josanhawa.Késangnamung- gahngoprot,ambekanana sesegor,bawaningnahanka- capé. BarangkatingalikuDipati Ukurtanaganageusréksisip, kerewekleungeunnanudi- pakényekelkeristéhdican- daklebahpigeulangna,ku pananganananukiwa.Ari panangannanukatuhudi- pakényapitkeris,kuindung leungeunjeungcurukna, pageuhpisan.Leungeunki Behinudipakényekelkeris téadilésotkeundeui.Barang karasageuslépot,gancangKi Behinyentokkerisna.Tapi henteubisalésottinapanya- pitnaDipatiUkur,liribarat dicapitkugégépbaé.Hantem dibebedol,weléhteudaékeun lepot.Tariknungabedol, pageuhnunyapit,antukna keristéhmolonyontina pérahna.AtuhKiBehiblak nangkarakbengkang,kawas nudijengkangkeunbaé.Ku DipatiUkurdiburu,dicandak lebahdadana,baringamang- ngamangkeunkeris,jiganu rékditojoskeun.Anjeunna alonnyaur: “Pekayeunakumaha pikarepeunsampéan,naha rékterusngalawanatawana aréksumerah.Tingaliieu pucukkerisanjeun,moalka- managejosna,tinangtuniir jajantungsampéan." KarasanakuKiBehigeus asagejosasagejosbaé,pok ngawalonbariarapap-eure- upeup: “Sadkaula...nedahirup ampun...hamokumawantun deui...” Geusngomongkitumah gancangkuDipatilikurdihu- dangkeun,lahirna: “Sukursampéangeus Manglé 247526 { 99 } Ku Rohendy Sumardinata Dipasieup deui ku Supis
    View More